Gıda güvenliği mi, enerji güvenliği mi tartışması yeni bir modelle yumuşuyor. Dünya literatüründe Agrivoltaics (AgriPV) olarak bilinen Tarım GES yaklaşımı, üretim devam ederken aynı araziden elektrik üretimini mümkün kılıyor. Türkiye’de Ankara Ayaş’taki pilot, bu fikrin sahadaki karşılığını gösteren en güçlü örneklerden biri.
Hızlı bakış
- Agrivoltaics (AgriPV), tarımsal üretim sürerken aynı araziden elektrik üretimini mümkün kılan Tarım GES yaklaşımıdır.
- Model, tarım arazilerinde klasik GES’in “verimli toprak kaybı” tartışmasını, yerleşim tasarımıyla azaltmayı hedefler.
- Doğru tasarımda gölge etkisi su yönetimine destek olabilir, saha koşullarına göre ürünleri fiziksel streslere karşı kısmen koruyabilir ve yerinde enerji sağlayabilir.
- Ankara Ayaş’taki pilot, yükseltilmiş yapı ve takip sistemi gibi unsurlarla tarım ve enerji üretimini birlikte test eden Türkiye’deki en görünür örneklerden biridir.
- Tarım GES büyümesinin hızı, mevzuat netliği, finansmana erişim ve uygulama standartlarının olgunlaşmasına bağlıdır.
Hem ürün hem elektrik hasadı: Agrivoltaics nedir?
Tarım arazilerinde klasik GES kurulumları, “verimli toprak kaybı” tartışmasını büyütebiliyor. Agrivoltaics (AgriPV) yaklaşımı ise panel yerleşimini tarımsal faaliyeti sürdürecek şekilde tasarlayarak bu gerilimi azaltmayı hedefler. Yükseltilmiş paneller, ışık geçirgenliği ve gölge desenleri dikkate alınarak konumlandırılır; böylece tarımsal üretim sürerken aynı sahadan elektrik de üretilir.
Neden şimdi gündemde? Agro-Tech dalgasının enerji ayağı
Yeşil Haber’de yüksek ilgi gören Susuz ve Topraksız Tarım 4.0 dosyasının gösterdiği gibi, okur artık “geleceğin tarımı” başlığını yakından izliyor. Agrivoltaics bu dalganın enerji entegrasyonu tarafında öne çıkıyor: Çiftçi açısından elektrik maliyeti baskısı, yatırımcı açısından ise arazi kullanımı tartışmaları aynı denklemde buluşuyor.
Çiftçiye 3 fayda: gölge, koruma, enerji
Agrivoltaik sistemlerin sahada doğru tasarlanması halinde öne çıkan faydalar şöyle özetlenebilir:
- Mikroiklim ve su verimliliği: Panel gölgesi, sıcak saatlerde buharlaşma ve bitki su talebini azaltarak su yönetimine destek olabilir. Literatürde farklı iklim ve ürünlerde su ihtiyacında düşüşlerin görülebildiği; etkinin çoğu senaryoda yaklaşık %20 bandında raporlandığı çalışmalar bulunuyor.
- Fiziksel koruma: Dolu, aşırı yağış, rüzgar ve güneş yanığı gibi streslere karşı kısmi bir kalkan etkisi yaratabilir.
- Yerinde enerji: Sulama pompaları, soğuk hava/iklimlendirme ve çiftlik operasyonlarında elektrik maliyetini azaltacak bir üretim kaynağı sunar.
Türkiye’den canlı kanıt: Ankara Ayaş pilotu
Türkiye’de agrivoltaik yaklaşımın en bilinen sahası, Ankara Ayaş’ta kurulan pilot uygulama. Yeşil Haber’in daha önce aktardığı bilgilere göre sahada 122 kWp kurulu güce sahip çift yüzlü (bifacial) paneller kullanılıyor; sistem tek eksenli güneş takip mimarisiyle kurgulanmış durumda. Kurulumun yükseltilmiş yapısı sayesinde tarımsal faaliyetin sahada sürdürülmesi hedefleniyor.
Ayaş projesine dair detaylar sahada farklı ürünlerle izleme ve değerlendirme yaklaşımını da görünür kılıyor. Mevcut yayınlarda genel tablo “tarımsal üretimi sürdürürken enerji üretimini birlikte yürütme” fikrinin uygulanabilir olduğu yönünde.
Tarım GES potansiyeli ve mevzuat: Beklenti diliyle
Tarım arazilerinde enerji üretimi başlığı Türkiye’de farklı rapor ve bilgilendirme notlarında da tartışılıyor. Örneğin bazı çalışmalarda Türkiye’nin TarımGES potansiyelinin yaklaşık 15 GW seviyesinde hesaplandığı ifade ediliyor. Bu alanın ne kadar hızlı büyüyeceği ise mevzuat netliği, çiftçinin finansmana erişimi ve uygulama standartları gibi değişkenlere bağlı.
Bu nedenle “takvim” ve “rakam” yazarken en güvenli yaklaşım şu: İlgili düzenlemelerin orta vadede netleşmesi beklenirken, sahadaki pilotların (Ayaş gibi) hem teknik hem ekonomik veri üretmesi karar süreçlerini hızlandırabilecek en kritik unsur.
Çiftçi ve yatırımcı için pratik notlar
- Yerleşim tasarımı: Panel yüksekliği, sıra aralığı ve gölge deseni ürün desenine göre tasarlanmalı.
- Ölçüm ve izleme: Verim, su kullanımı, sıcaklık ve ışınım gibi metriklerin sezon boyu izlenmesi şart.
- Finansman ve izinler: Tarımsal üretimi koruyan uygulama standartları ve teşvik/finansman başlıkları yakından takip edilmeli.
Editoryal not: Yeşil Haber bu içerikte yer alan bilgileri kamuya açık kaynaklara dayanarak derlemiştir. Yatırım kararı niteliğinde değildir.
Okura soru
Sizce Agrivoltaics (Tarım GES) Türkiye’de yaygınlaşırsa çiftçi için en büyük kazanım hangisi olur: su verimliliği mi, ürün koruması mı, yoksa elektrik maliyetinin düşmesi mi?
İlgili haberler
- Güneşin peşinden koşan tarım: Ayaş’ta bir ilk
- Türkiye’nin ilk Tarım GES’i elektrik üretimine başlıyor
- İklim değişikliğinin tarıma etkileri TarımGES ile azalacak
- Türkiye’nin TarımGES potansiyeli: 15 GW’lık yeni bir güç kaynağı
- Tarım arazilerinde 11 GW güneş enerjisi kurulabilir
- Tarım ve enerji üretiminde entegre çözüm: Agrivoltaik sistemler
- Avrupa’da tarım ve güneş enerjisi birleşiyor
- Türkiye’nin güneş enerjisi kurulu gücü yıl sonunda 20 bin MW’yi aşacak
© 2026 Yeşil Haber