Yeşil Pulse kapağında ağaç dalları biçiminde akciğerler, temiz kent ve yenilenebilir enerji; enerji dönüşümünde sağlık ölçütü çağrısının temsili illüstrasyonu.

COP31’de sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya’dan fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritasında halk sağlığını açık bir hedef haline getirmesini istedi.

Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı’nın desteğiyle 16 Kasım 2026’da Antalya’da düzenledikleri basın toplantısında ortak çağrı yaptı. Talep, enerji dönüşümünün yalnız emisyonlar üzerinden değil, insanların sağlığına sağlayacağı kazanımlar üzerinden de değerlendirilmesi. Kurumların toplantı sonrası yayımladığı bülten, Türkiye ve Avustralya’nın COP31 başkanlıklarına yöneltilen önerileri aktarıyor; açıklama, kabul edilmiş bir COP31 kararı veya yeni bir ülke taahhüdü değil.

Sağlık, geçişin yan faydası değil açık hedefi olsun

CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper, halk sağlığının iyileştirilmesinin enerji dönüşümünün açık hedefleri arasına alınmasını istedi. Temper’in vurgusu, daha az kirliliğin sağlayabileceği kazanımların karar süreçlerine taşınması ve geçişten etkilenen çalışanlar ile toplulukların korunması oldu.

Toplantıya katılamayan eski Dünya Sağlık Örgütü yöneticisi Dr. Maria Neira’nın ilettiği mesaj da aynı ayrımı öne çıkardı: Sağlığı iyileştirmek hem harekete geçmenin gerekçesi hem de başarının ölçütü olmalı. Burada duyurulan, üzerinde uzlaşılmış bir gösterge seti veya sayısal sağlık hedefi değil; yol haritasının hangi sonuçları gözetmesi gerektiğine ilişkin bir politika talebi.

Ağaçlı kent yolunda yayalar, bisikletli ve elektrikli otobüs; temiz enerji ile halk sağlığı ilişkisini anlatan temsili illüstrasyon.
Sağlık uzmanları, halk sağlığının enerji dönüşümünün açık hedefleri arasına alınmasını istiyor. Görsel: Yeşil Haber, yapay zeka ile oluşturulmuş temsili illüstrasyon.

Türkiye için 55 milyar dolar tahmini yeni araştırma değil

THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, platformun Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) ile hazırladığı çalışmaya atıf yaptı. 22 Ekim’de açıklanan araştırma, fosil yakıt kaynaklı PM2,5 kirliliği için Türkiye’de 2024’e ilişkin yaklaşık 26.500 erken ölüm ve yıllık 55 milyar dolar ekonomik yük tahmin ediyor.

Bu rakamlar COP31 toplantısında açıklanan yeni bir sayım değil. Yeşil Haber’in yöntemini incelediği araştırmada sonuçlar model tahminlerine dayanıyor; 55 milyar dolar da yalnız hastane harcamalarını ifade etmiyor. Varol, sağlık maliyetlerinin görünür kılınmasını ve karar süreçlerinde kullanılmasını istedi.

Çalışanların hakları ve toplulukların katılımı

THHP’nin çağrısı, kömürden çıkış planının çalışanların gelirlerini, sosyal ve sağlık haklarını korumasını; kömür bölgelerinde yeni iş ve geçim olanakları yaratmasını da içeriyor. Fosil yakıt faaliyetlerinden etkilenen toplulukların karar süreçlerine katılması ve geçmiş kirliliğin giderilmesi toplantıda öne çıkan diğer başlıklar oldu.

Kanadalı senatör Rosa Galvez, finansman tercihlerinin sağlık sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesini savundu. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera ise çıkarma, işleme, taşıma ve tüketim aşamalarının sağlık hakkıyla ilişkisine dikkat çekti. Bu değerlendirmeler konuşmacıların görüş ve talepleri olarak okunmalı.

Yenilenebilir enerji donanımı üzerinde çalışan iki teknisyen; çalışanların korunması ve beceri kazanımını betimleyen temsili illüstrasyon.
THHP, kömürden çıkışta çalışanların gelirlerinin, sosyal ve sağlık haklarının korunmasını istiyor. Belirli bir eğitim programını göstermeyen temsili illüstrasyon. Görsel: Yeşil Haber, yapay zeka ile oluşturuldu.

Yol haritasında hangi ayrım önemli?

COP30 Başkanlığının fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritası, gönüllü ve yönlendirici bir katkı olarak tanımlanıyor; belge müzakereye tabi değil. Ülkelerin enerji talebi, enerji arzı ve ekonominin bütünü açısından kendi koşullarını değerlendirmesini öneriyor. Sağlık uzmanlarının yeni çağrısı, bu geçiş tartışmasının merkezine halk sağlığının yerleştirilmesi.

Yeşil Haber açısından izlenecek somut gelişme, çağrının bir sonraki belge veya uygulamada nasıl karşılık bulacağı: Sağlık hedefleri tanımlanacak mı, ilerleme hangi göstergelerle izlenecek ve etkilenen topluluklar sürece nasıl katılacak? Bugünkü açıklama bu soruları gündeme taşıyor, yanıtların kararlaştırıldığını göstermiyor.

Kaynak notu: THHP–CAPE, 16 Kasım 2026 toplantı sonrası basın bülteni; UNFCCC etkinlik kaydı; COP30 Başkanlığı yol haritası açıklaması; THHP–CREA araştırması. UNFCCC’de yayın bağlantısı bulunuyor, ancak video içeriği bu haber için doğrulanamadı.

İlgili haberler


Bir Cevap Bırakın

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz