Küresel ısınma potansiyeli, bir sera gazının belirli bir zaman boyunca oluşturduğu toplam ışınımsal etkiyi, aynı kütlede karbondioksitin etkisiyle karşılaştıran boyutsuz göstergedir. İngilizcede Global Warming Potential, kısaca GWP denir. EIA tanımı, karşılaştırmanın eşit gaz kütlesi ve belirli süre üzerinden yapıldığını vurgular. Referans gaz CO₂ olduğu için onun GWP değeri 1 kabul edilir.
GWP neden zaman ufkuyla birlikte yazılır?
Gazların ışınımı soğurma özellikleri ve atmosferde kalma süreleri farklıdır. Bu nedenle GWP20, salımdan sonraki 20 yılı; GWP100 ise 100 yılı kapsar. Bu süre, gazın atmosferde tam olarak o kadar kaldığı anlamına gelmez. EPA açıklamasına göre metanın GWP değeri 100 yılda yaklaşık 27–30, 20 yılda 81–83 aralığındadır. Fark, zaman ufku seçiminin sonucu nasıl değiştirdiğini gösterir.
100 kg gaz ile 27,3 ton hesaplama örneği
Öğretici bir örnekte, bir faaliyetten 100 kg diazot monoksit (N₂O) salındığını varsayalım. EPA’nın IPCC Altıncı Değerlendirme Raporu temelli açıklamasındaki 100 yıllık GWP değeri 273 kullanılırsa:
100 kg N₂O × 273 = 27.300 kg CO₂e = 27,3 ton CO₂e.
CO₂e, karbondioksit eşdeğeridir. Hesap, gazın fiziksel olarak karbondioksite dönüştüğünü veya 27,3 ton gaz salındığını söylemez; seçilen yöntemle karşılaştırılabilir iklim etkisini ifade eder. Bu varsayımsal örnek, herhangi bir tesisin ölçülmüş sonucu değildir. Bir rapor hazırlanırken gazın gerçek kütlesi, kullanılan GWP tablosu, değerlendirme raporu ve zaman ufku birlikte belirtilmelidir.
Yöntem tercihinin uygulamadaki önemini, Yeni Zelanda’nın metan hedefi ve muhasebe tartışmasını ele alan Ekim 2025 analizimizde görmek mümkün. Yazıdaki 2050 azaltım hedefleri gerçekleşmiş azaltım sonucu değildir; GWP* yaklaşımı da burada anlatılan GWP100 ile aynı hesap sayılmamalıdır.
GWP ile emisyon faktörü arasındaki fark
Emisyon faktörü, bir faaliyet miktarından ne kadar gaz salındığını hesaplamaya yardımcı olur. GWP ise farklı gazları ortak CO₂e birimine çevirmede kullanılır. Örneğin önce faaliyet verisiyle kilogram N₂O bulunur, ardından uygun GWP ile çarpılır. CO₂e içeren bir emisyon faktörüne GWP yeniden uygulanmaz. GWP tek başına bir ürünün bütün karbon ayak izi veya doğrudan sıcaklık artışı tahmini değildir.
