COP31 Başkanlığının öne çıkardığı 35’te 35 taahhüdü için Enerji Günü’nde katılım çağrısı yinelendi. AB’nin 27 üyesi destekte uzlaştı, temiz elektrik tartışması sürüyor.
Türkiye’nin COP31 Başkanlığının öne çıkardığı “35’te 35” Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını bugünkü yaklaşık yüzde 23’ten 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyor. Eylül’de New York’ta tanıtılan taahhüt için COP31’in Enerji ve Ulaşım Günü olan 10 Kasım’da katılım çağrıları yinelendi. COP31 Başkanı Murat Kurum, basın toplantısında diğer ülkeleri taahhüde katılmaya davet etti.
Aynı gün taahhüt kapsamında ilk Küresel Elektrifikasyon Forumu da yapıldı. Avrupa Birliği’nin eş ev sahipliğini yaptığı forumda hükümetler, kurumlar, şirketler ve finansörler bir araya geldi. Türkiye adına konuşan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı Zafer Demircan, ev sahibi ülke olarak elektrifikasyon gündemini ilerletmeye kararlı olduklarını söyledi. Reuters’ın haberine göre Türkiye, hedefin gönüllü bir taahhütle sınırlı kalmamasını, konferansın nihai kararına da girmesini istiyor.
Kim destek verdi?
Taahhüde katılan ülkelerin güncel ve toplu bir listesi, incelediğimiz resmi kaynaklarda doğrulanamadı. ThePrint’in haberine göre ülkeler, salı itibarıyla taahhüde henüz resmen katılmamıştı. Climate Home News’in gün sonu bülteni de taahhüdü hangi ülkelerin desteklediğinin net olmadığını, tam listenin bu hafta beklenmediğini yazdı. Bültene göre şimdiye kadar Avustralya, Etiyopya, Almanya ve Norveç taahhüdün arkasında.
Günün en önemli gelişmesi Brüksel’den geldi. Politico’nun haberini aktaran Dünya gazetesine göre AB’nin 27 üyesi, taahhüde COP31’de destek verilmesi konusunda görüş birliğine vardı. Ancak AB desteğinin resmileşmesi için bazı idari işlemlerin tamamlanması gerekiyor.
Avrupa Komisyonu’nun koordine ettiği ve Haziran’da Londra İklim Eylemi Haftası’nda kurulan “Electrify Now” koalisyonunda Türkiye dahil 14 ülke yer alıyor. Komisyon, koalisyona katılımın ülkelerin 35’te 35 hedefine ulaşmasına yardımcı olacağını belirtiyor. Ancak koalisyon üyeliği, taahhüde resmen katılmakla aynı anlama gelmiyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol ise “düzinelerce, hatta yüzlerce” ülkenin katılmasının piyasalara ve yatırımcılara güçlü bir sinyal vereceğini söylüyor. Ekonomi Gazetesi’nin haberine göre öneri, 11 Kasım’daki liderler toplantısında ele alınacak. Güncel bir katılımcı listesi açıklandığında bu haber güncellenecek.
Aynı gün 35’te 35’ten ayrı iki elektrifikasyon girişimi daha duyuruldu. Avustralya öncülüğündeki Küresel Çatı Güneşi Bildirgesi, güneş enerjili hane sayısını 2030’a kadar 300 milyona çıkarmayı hedefliyor. Global Solar Council’a göre Bangladeş, Kenya, Nijerya, Palau ve Vanuatu bildirgeye katıldı, Endonezya’nın devlet elektrik şirketi PT PLN de bildirgeyi destekledi. Bir grup liman, denizcilik şirketi ve düşünce kuruluşu ise deniz taşımacılığının nihai enerji talebinde elektriğin payını 2035’e kadar yüzde 20’ye çıkarmayı hedefleyen bir girişim başlattı. Danimarka’daki Esbjerg ve ABD’deki Long Beach limanları da bu girişimin destekçileri arasında.
Gönüllü taahhüt mü, nihai karar mı?
Bu ayrım önemli. Taahhüt, isteyen ülkelerin imzaladığı gönüllü bir bildirge. Nihai karar ise yaklaşık 200 tarafın uzlaşısıyla kabul edilen resmi metin. ABD Dışişleri Bakanlığı’nda uzun yıllar iklim hukukçusu olarak görev yapan Sue Biniaz’a göre taahhüt, tarafların “hepsinin değil, bir kısmının” katılacağı bir yan bildirge olacak. Biniaz, tarafların bu ayrımı aşıp girişimi en azından tanıması ya da memnuniyetle karşılaması gerektiğini savunuyor.
“Temiz” şartı tartışması
Taahhüdün en çok eleştirilen yönü, ek elektriğin düşük karbonlu kaynaklardan gelmesini şart koşmaması. Açılış gününde aktardığımız bu tartışmaya hükümetler de katıldı. Avrupa’da yenilenebilir enerji payı en yüksek ülkelerden Portekiz’in Çevre Bakanı Maria da Graça Carvalho, önerilerinin “yalnızca elektrifikasyon değil, temiz elektrifikasyon” olduğunu söyledi. AB de “temiz” elektrifikasyon vurgusu yapıyor. Dünya’nın haberine göre bazı ülkeler ise artan elektrik talebinin kömür ve doğal gazla karşılanması seçeneğini açık tutmak istiyor.
Paris merkezli karbon muhasebesi şirketi Greenly’nin CEO’su Alexis Normand’ın Reuters’a yaptığı değerlendirme sorunu özetliyor: Şebeke temiz değilse elektrifikasyon emisyonları ortadan kaldırmıyor, egzozdan santral bacasına taşıyor. Ancak tablo yalnızca şebekeye bağlı değil: Elektrifikasyonun emisyon azaltımını, şebekenin karbon yoğunluğu kadar kullanılan teknolojinin verimliliği de belirliyor. IEA’ya göre elektrikli araçlar içten yanmalı araçlardan iki ila dört kat verimli, ısı pompaları ise bir birim elektrikle genellikle üç ila beş birim ısı üretiyor. Ajansın raporuna göre elektrifikasyon, incelenen bütün senaryolarda enerji sektörünün toplam emisyonlarını azaltıyor; bunun için düşük emisyonlu elektrik üretiminin de büyük ölçüde artması gerekiyor.
IEA’nın rolü ve hesabı
Taahhüdün teknik arka planını, Türkiye ve Avustralya’nın talebiyle IEA hazırladı. Ajansın elektrifikasyon raporuna göre maliyet açısından rekabetçi bütün elektrifikasyon fırsatları değerlendirilirse, elektriğin payı 2025’teki yüzde 23’ten yüzde 33’e çıkabilir. Bu ekonomik potansiyel, bugünkü teknoloji maliyetleri, enerji fiyatları ve finansman koşullarına dayanıyor; tarih verilmiş bir tahmin değil. Aynı analiz, elektrifikasyonun iklim hedeflerine ulaşmak için “tek başına yeterli olmadığı” uyarısını da içeriyor. Birol, forumda elektrik talebinin toplam enerji talebinden üç kat hızlı büyüdüğünü söyledi.
Birol’un açıklamalarına göre Türkiye ve Avustralya hükümetlerinin, taahhüdün uygulanmasını yıllık olarak izleme ve raporlama görevini IEA’ya vermesi öngörülüyor. Taahhüt metni ise katılımcı ülkelerin, IEA ve IRENA raporları dahil mevcut analiz süreçlerini kullanarak kolektif ilerlemeyi gözden geçirmenin bir yolu üzerinde uzlaşmasını öngörüyor. Birol, elektrik çağının en büyük sınavının santral kurmak değil, elektriği şebekelerle evlere ve fabrikalara ulaştırmak olduğunu vurguluyor.
Türkiye için ne anlama geliyor?
Taahhüt gönüllü; imzalayan ülkeye bağlayıcı bir yükümlülük getirmiyor. Ancak elektrifikasyonun iklim faydası, elektriğin nereden geldiğine bağlı. Reuters’ın aktardığı resmi verilere göre Türkiye’de elektriğin yaklaşık üçte biri geçen yıl kömürden üretildi; müzakereleri yöneten Avustralya’da bu oran yüzde 40’ın üzerinde. Elektrikli araç, ısı pompası ya da elektrikli ocak gibi tercihlerin emisyon kazancı, şebekedeki yenilenebilir payı arttıkça büyüyor.
Siz ne düşünüyorsunuz?
Elektrifikasyon hedefi, elektriğin temiz kaynaklardan gelmesi şartı olmadan da iklim için bir ilerleme sayılmalı mı?
İlgili haberler
- COP31 açılışında hızlanma çağrısı, elektrifikasyonda temiz kaynak tartışması
- COP31’in 2035 ajandası: Elektrikte yüzde 35, binalarda enerji yoğunluğunda yüzde 25 düşüş
- ETC’den COP31 başkanlarına temiz elektrifikasyon ve ağır sanayi çağrısı
Kaynaklar: COP31 Başkanlığı (35’te 35 taahhüt metni, 21 Eylül 2026); IEA (Electrification raporu); Avrupa Komisyonu (Electrify Now); Global Solar Council (10 Kasım 2026); Climate Home News (COP31 Bülteni 2. gün, 10 Kasım 2026); ThePrint (10 Kasım 2026); Dünya (Politico’dan aktarım, 10 Kasım 2026); AA (Küresel Elektrifikasyon Forumu, 10 Kasım 2026); Ekonomi Gazetesi (10 Kasım 2026); Reuters (10 Kasım 2026); Climate Home News (IEA analizi, 22 Eylül 2026); CNBC-e (Fatih Birol)
