Antarktika buz tabakasının altında sekiz ay kalan robot, sıcak okyanus akıntılarıyla tetiklenen buzulların erimesi sürecini ortaya çıkardı. Avustralyalı araştırmacılar, Antarktika buz sahanlıkları altındaki okyanus ısısını ilk kez yerinde ölçtü.
Doğu Antarktika, gezegenin en erişilemez bölgelerinden biri. İnsanların, gemilerin ve klasik ölçüm sistemlerinin ulaşamadığı buz sahanlıklarının içindeki koşullar uzun zamandır bilinmiyordu. Bu sır perdesi, küçük bir robotun iki buçuk yıllık yolculuğu sırasında buz kütlesinin içine girerek sekiz ay boyunca gözden kaybolmasıyla aralandı. Denman ve Shackleton buz sahanlıklarına giren robot, yaklaşık 200 ölçüm profili toplayarak sıcak okyanus akıntıları nedeniyle hızlanan buzulların erimesi sürecini ilk kez net biçimde ortaya koydu. Bilim insanları, robotun sekiz ay boyunca ortadan kaybolunca geri dönmeyeceğini düşünmüştü. Araştırma, Avustralya’nın ulusal bilim kurumu CSIRO tarafından yürütüldü ve sonuçları Science Advances dergisinde yayımlandı.
Buzun altında eşi görülmemiş bir yolculuk
Robot, Doğu Antarktika kıyısında 300 kilometrelik bir rota izleyerek şimdiye kadar hiçbir sensörün ulaşamadığı noktalara girdi. Antarktika buz sahanlıkları, yer yer bin metreyi aşan kalınlıklarıyla robotun hareketini zorlaştırsa da robot her beş günde bir deniz tabanından buz tabanına kadar veri topladı. Bu veriler, sıcak okyanus akıntıları ile buz yapıları arasındaki etkileşimin gerçek yüzünü açığa çıkarıyor ve buzulların erimesi hızının düşündüğümüzden daha karmaşık olduğunu kanıtlıyor.
CSIRO’dan okyanus bilimci Dr Steve Rintoul, “Robot, sekiz ay boyunca buzun altında kayboldu ancak geri döndüğünde kritik verilerle geldi,” diyerek keşfin önemini vurguluyor.
Shackleton güvenli, Denman tehlikede
Toplanan ölçümler, iki büyük Antarktika buz sahanlığının farklı kaderlere sahip olduğunu ortaya koyuyor:
- Shackleton Buz Sahanlığı altında erimeyi hızlandıracak sıcak okyanus akıntıları bulunmuyor.
- Denman Buzulu ise alarm veriyor: küresel deniz seviyesini 1,5 metre yükseltebilecek bu dev buz kütlesinin altına sıcak su sızıyor ve buzulların erimesi riskini katlıyor.
Bu fark, Doğu Antarktika’nın geleceğinin tek bir okyanus akımı değişikliğine bağlı olabileceğini düşündürüyor.
Bilim insanlarına göre, Denman altında biriken sıcak su tabakasındaki küçük değişimler bile buzulların erimesini aniden artırabilir ve buzulu geri dönüşü olmayan bir çöküş sürecine sokabilir.
Erimeyi hızlandıran ince sınır tabakası
Araştırma, Antarktika buz sahanlıkları altında yer alan yalnızca 10 metrelik ince bir tabakanın erime hızını belirlediğini gösteriyor. Bu tabakadaki sıcaklık ve tuzluluk değişimleri, sıcak okyanus akıntıları ile buz arasındaki ısı alışverişini hızlandırarak süreci tetikliyor ve buzulların erimesine zemin hazırlıyor.
Kaybolan robotun izi nasıl sürüldü?
Robot, buzun altında olduğu için uzun süre yüzeye çıkamadı ve bu nedenle GPS bağlantısı kuramadı. Araştırmacılar rotayı yeniden oluşturmak için yaratıcı bir yöntem kullandı:
- robot buz tavanıyla temas ettiğinde derinliği kaydetti
- bu veriler uydu görüntüleriyle eşleştirildi
- böylece robotun buz altındaki rotası ortaya çıkarıldı
Bu yaklaşım, Antarktika buz sahanlıkları altındaki gizli boşlukların haritalandırılması için yeni bir standarda dönüşebilir.
Deniz seviyesi tahminlerinde yeni bir dönem
Antarktika buz sahanlıkları, kıtanın dev buzullarını tutan tampon görevi görüyor. Bu yapılar çökerse buzullar hızla denize akabilir, sıcak okyanus akıntıları bu süreci daha da hızlandırabilir ve buzulların erimesi küresel deniz seviyesi tahminlerini altüst edebilir.
Araştırma, buz sahanlıklarının altına daha fazla robot yerleştirilmesinin, bu risklere dair en büyük belirsizliği azaltabileceğini gösteriyor. Böyle bir izleme ağı, Antarktika’nın kaderini ve insanlığın kıyı geleceğini doğrudan belirleyebilir.
İlgili Makaleler
- 6 Milyon yıllık Antarktika buzları iklim tarihini değiştiriyor
- A23A buzdağı hızla eriyor, Kaliforniya sekoyaları yanıyor: İklim krizinin iki yüzü
- Buzullar hızla erirken geleceğimiz ve geçim kaynaklarımız risk altında
- Deniz seviyesindeki yükselme alarm veriyor
- Türkiye’nin kıyı şehirleri tehdit altında
© 2026 Yeşil Haber