Ekonomizer, kazanı terk eden sıcak baca gazındaki ısının bir bölümünü kazan besleme suyuna aktaran ısı eşanjörüdür. İngilizcede economizer veya economiser denir; Türkçede ekonomizör yazımı da kullanılır. Su kazana daha sıcak girdiğinde, aynı miktarda buharı üretmek için gereken yakıt azalabilir.
Ekonomizer nasıl çalışır?
Baca gazı, su taşıyan boruların dışından geçer; ısı, boru yüzeyinden suya aktarılır. Gaz ve su birbirine karışmaz. ABD Enerji Bakanlığının ekonomizer rehberi, uygulamadan önce kazan ayarlarının ve temiz ısı transfer yüzeylerinin kontrol edilmesini önerir. Böylece mevcut işletme sorunları giderilmeden ekipmana tasarruf payı yazılması önlenir.
1 ton su için 23 kWh ısı örneği
Yalnızca öğretici bir hesapta, bir ekonomizerin 1.000 kilogram suyu 80°C’den 100°C’ye ısıttığını varsayalım. Suyun özgül ısısı yaklaşık 4,18 kJ/kg°C alınırsa aktarılan enerji 1.000 × 4,18 × 20 = 83.600 kJ, yani yaklaşık 23,2 kWh ısı olur. Bu hesapta su sıvı kalır; buharlaşma hesaba katılmaz. Değer elektrik üretimi veya doğrudan yakıt tasarrufu değildir. Yakıt karşılığı için kazan verimi, net tasarruf için ek pompa ve fan tüketimi de değerlendirilir.
Bu yaklaşımın daha geniş sanayi bağlamı, Vezirhan Çimento’nun dönüşüm yatırımları haberinde görülebilir. Ekim 2026 tarihli haber, atık ısı geri kazanımını finansman kapsamına alır; belirli bir ekonomizer kurulduğunu veya ölçülmüş enerji tasarrufu sağlandığını göstermez.
Hangi kavramlarla karıştırılmamalı?
Ekonomizer, atık ısı geri kazanımı yöntemlerinden biridir; bütün geri kazanım sistemlerinin adı değildir. Yanma havası ön ısıtıcısı suyu değil havayı ısıtır. ABD Enerji Bakanlığının buhar sistemleri kılavuzu, yoğuşmalı ve yoğuşmasız ekonomizerleri ayırır. Yoğuşmalı tasarım, gazdaki su buharının yoğuşma ısısından da yararlanabilir; uygun malzeme ve yoğuşma yönetimi gerektirir.
Yoğuşmasız ekipmanda gazı aşırı soğutmak korozyona yol açabilir. Yakıt özellikleri, çiy noktası, besleme suyu sıcaklığı ve çalışma yükü tasarımı sınırlar. Bu nedenle tek bir sıcaklık veya tasarruf yüzdesi bütün tesislere uygulanamaz; sonuç, karşılaştırılabilir üretim koşullarında ölçülmelidir.
