Lula, COP31’de Erdoğan ile görüşmesinde kritik minerallerde Türkiye ile iş birliğini gündeme getirdi. Brezilya, bu mineralleri kendi topraklarında işlemek istiyor.
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 10 Kasım 2026’da COP31 kapsamında Antalya’da bir araya geldi. Brezilya’nın kamu yayın kuruluşu EBC’nin haberine göre Lula, kritik minerallerin işlenmesinde Türkiye ile olası bir iş birliğini görüşmenin gündemine taşıdı. EBC, görüşmeyi Lula’nın seçimlerden sonra bir devlet başkanıyla yaptığı ilk ikili görüşme olarak aktardı.
Brezilya, mineralleri kendi ülkesinde işlemeyi hedefliyor
EBC’nin aktardığına göre Lula, kritik minerallere ilişkin ulusal politikaları belirlemek ve bu minerallerin Brezilya’da işlenmesini teşvik etmek için Cumhurbaşkanlığı’na bağlı bir konsey kurulduğunu anlattı. Türkiye ile iş birliği olasılığı da bu bağlamda gündeme geldi.
Söz konusu yapı, Brezilya’da 16 Eylül’de onaylanan 15.506 sayılı yasayla kurulan Kritik ve Stratejik Minerallerin Sanayileşmesi Ulusal Konseyi (CIMCE). Brezilya Maden ve Enerji Bakanlığı’nın 5 Kasım tarihli açıklamasına göre konsey, ilk genel kurulunda ülkenin kritik ve stratejik mineraller listesini onayladı. Listede lityum, nadir toprak elementleri, nikel, bakır, demir, altın ve uranyum dahil 27 mineral bulunuyor ve mineraller, devletin müdahale düzeyine göre üç sınıfa ayrılıyor.
Bakanlık, uluslararası ortaklıkların minerallerin Brezilya’da çıkarılmasına, zenginleştirilmesine ve dönüştürülmesine katkı sağlamasını hedefliyor. Maden ve Enerji Bakanı Alexandre Silveira, amacı yalnızca hammadde ihraç eden tarihsel modeli aşmak olarak tanımlıyor. Dolayısıyla görüşmenin sanayi boyutu, mineral ticaretinden çok işleme kapasitesinin, teknolojinin ve istihdamın nerede gelişeceğiyle ilgili. Türkiye’nin olası katkısının hangi mineral ya da üretim aşamasına odaklanacağı ise açıklanmadı.
Ticaret, savunma ve üst düzey temaslar
EBC’nin haberine göre iki ülke arasındaki ticaret 5,9 milyar dolara ulaştı ve iki lider bu rakamın hızla artabileceğini söyledi. Bu tutar genel ticaret hacmini ifade ediyor; kritik mineraller için açıklanmış bir yatırım ya da sözleşme bedeli değil. Rakamın hangi dönemi kapsadığı da belirtilmedi. Lula, Türkiye ile daha güçlü bir savunma ortaklığı istediğini de dile getirdi.
Brezilya tarafına göre Erdoğan, tarihi daha sonra belirlenecek bir devlet ziyaretini kalabalık bir iş dünyası heyetiyle gerçekleştirme sözü verdi. İki ülkenin diplomatik ilişkilerinin 100. yılı 2027’de kutlanacak. Liderler, Ağustos’taki telefon görüşmelerinde cumhurbaşkanı yardımcıları düzeyinde bir Stratejik Konsey kurulması konusunda anlaşmış, iki ülke parlamentolarının Savunma Sanayii İş Birliği Anlaşması’nı onaylamasını memnuniyetle karşılamıştı.
İletişim Başkanlığı da Antalya’daki görüşmeyi doğruladı. Görüşmede Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu ile Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da yer aldı. Türk tarafının açıklaması görüşmenin konularına yer vermiyor; kritik minerallerle ilgili ayrıntılar Brezilya kaynaklarına dayanıyor.
Türkiye’yi ilgilendiriyor mu?
Evet, özellikle Brezilya’da yatırım düşünen şirketler için. Brezilyalı enerji yayını eixos’a göre CIMCE yalnızca kritik mineraller listesini belirlemiyor; maden şirketlerinin satışını ve yabancılarla yapılan tedarik sözleşmelerini de onaylayacak. Bu başvuruların nasıl inceleneceğine dair kurallar ise henüz yazılmadı. Türkiye ile olası bir iş birliği de bu çerçeveden geçecek. Şimdilik izlenecek adımlar, Stratejik Konsey’in ilk toplantısı ve Erdoğan’ın Brezilya’ya yapacağı devlet ziyareti.
Değerlendirme: Hammaddeden işleme kapasitesine
Görüşme, kritik mineral diplomasisinde hammaddenin yanı sıra işleme teknolojisinin ve ülke içinde yaratılacak katma değerin de öne çıktığını gösteriyor. Olası bir Türkiye–Brezilya iş birliğinin sanayi açısından anlamı, bu hedeflerin somut projelere nasıl dönüşeceğine bağlı olacak.
İncelenen açıklamalarda kritik minerallerle ilgili imzalanmış bir ikili anlaşma, belirlenmiş bir şirket ya da proje, yatırım tutarı, finansman modeli veya uygulama takvimi yer almıyor. Görüşme, COP31’in ortak kararı ya da başlamış bir yatırım olarak okunmamalı. Bugün için doğrulanan gelişme, iş birliği olasılığının liderler düzeyinde gündeme gelmesi.
Siz ne düşünüyorsunuz?
Kritik mineral ortaklıklarında Türkiye, hammadde ticaretinden çok işleme teknolojisi ve sanayi ortaklığı üzerine mi kurulmalı?
İlgili haberler
- Fosil yakıt yol haritası Guterres’e teslim edildi: Bağımlılık giderek pahalı bir yük
- 3,4 milyon tonluk Monte Alto nadir toprak kaynağı neden önemli
- Elektriğin TANAP’ı için dört ülke COP31’de anlaşma imzaladı
Kaynaklar: EBC / Agência Rádio Gov (10 Kasım 2026); Brezilya Maden ve Enerji Bakanlığı (5 Kasım 2026); İletişim Başkanlığı (10 Kasım 2026); eixos (CIMCE ve 15.506 sayılı yasa); Congresso em Foco (Planalto açıklaması, 24 Ağustos 2026)
