Milli Enerji 2040 açıklandı: 680 TWh elektrik, 175 GW rüzgar-güneş ve 10 GW nükleer

Milli Enerji 2040, elektrik talebini 680 TWh’ye çıkarıp 175 GW rüzgar-güneş ve 10 GW nükleerle Türkiye’yi 2040’ta enerjide bağımsız kılmayı hedefliyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye’nin 2040’a uzanan enerji yol haritası Milli Enerji 2040’ı 5 Kasım’da Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi’nde açıkladı. Yaklaşık bir saat süren sunum, Antalya’daki COP31 öncesinde yapıldı. Planın merkezinde elektrikleşme var: Türkiye ekonomisinde elektriğin payı 2040’ta %36’ya çıkacak, petrol ve doğal gaz talebi ise mevcut politikalar senaryosuna göre düşürülecek.

Bu yazıda sunumu bölüm bölüm aktarıyoruz. Rakamlar Bakanlığın resmi açıklamasına ve yayımladığı lansman sunumuna dayanıyor. Tırnak içindeki alıntılar Bakanlığın resmi açıklamasından ve Anadolu Ajansı’ndan, diğer aktarımlar Bakan’ın konuşmasından.

REKLAM

“2040’ta, Türkiye Yüzyılı’nda hedefimiz Türkiye’yi enerjide bağımsız kılmaktır.”

Lansmanın tam kaydı:

Neden şimdi: COP31 öncesinde yeni yol haritası

Bayraktar, uzun dönemli yeni bir plana ihtiyaç duyulmasının birkaç nedeni olduğunu anlattı. 2022’de açıklanan Türkiye Ulusal Enerji Planı beş yılda bir revize ediliyor ve revizyon yılı 2027. Yine 2017’de açıklanan Milli Enerji ve Maden Politikası da 2027’de onuncu yılını dolduruyor. Bakan’a göre takvimi öne çeken COP31 oldu: Türkiye’nin enerji güvenliği ve iklim değişikliğiyle mücadeleyi birlikte nasıl yürüteceğini zirve öncesinde kamuoyuyla paylaşmak istediler.

Bakan, planın arka planında art arda gelen krizlerin olduğunu da anlattı: pandemi, Rusya-Ukrayna savaşı, ticaret ve tarife savaşları ve bu yıl şubatta İran’da başlayan savaş. İkinci motivasyon yapay zekâ çağı. Bayraktar’a göre bu çağda rekabetçi kalmanın iki şartı var: kritik madenler ve güçlü bir elektrik altyapısı. Madencilik tarafındaki benzer lansmanın 2027’de Maden Şûrası ile birlikte yapılması planlanıyor.

Sunumun çıkış noktası üç sorun: arz güvenliği, iklim değişikliği ve dışa bağımlılık. Bayraktar, enerji ithalat faturasının 2022’de 96,5 milyar dolara çıktığını, son dört-beş yılın ortalamasının 65-70 milyar dolar olduğunu hatırlattı. Türkiye’nin enerjide dışa bağımlılığı %67-68 düzeyinde. Bakan’ın aktardığı hesaba göre bu oran %50’nin altına inerse cari açık sıfırlanabiliyor. Hedef, dışa bağımlılığı 2030’da %50’nin altına indirmek.

Beş sacayağı: Ekonominin elektrikleşmesi

Plan beş başlık üzerine kurulu: enerji verimliliği, nükleer enerji, yenilenebilir enerji, petrol ve doğal gaz ile madenler. Bayraktar, enerji verimliliğini en temiz ve en ucuz enerji olarak birinci önceliğe koydu. 2024-2030 dönemini kapsayan ikinci Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı 20 milyar dolarlık kamu ve özel yatırım öngörüyor. 2030 sonrası için daha iddialı yeni bir program hazırlanıyor. Bakan, uygulamada asıl darboğazın finansmana erişim olduğunu vurguladı.

Nükleer için Bayraktar, COP28’de ilan edilen ve küresel nükleer kapasiteyi 2050’ye kadar üç katına çıkarmayı hedefleyen girişime Türkiye’nin katıldığını hatırlattı. Yenilenebilir enerjiyi ise temiz olması, dışa bağımlılığı azaltması ve arz güvenliğine katkısıyla çok yönlü bir çözüm olarak tanımladı ve yerli ekipman üretiminin önemine değindi.

Madenin bu listede yer almasının nedeni kritik mineraller. Bayraktar, rüzgar türbinleri ve elektrikli araçlar için gereken kalıcı mıknatısları örnek verdi ve Türkiye’nin nadir toprak elementlerinden mıknatıs üretimine uzanan bir değer zinciri kurması gerektiğini söyledi.

Bayraktar, programın özünü tek kelimeyle elektrikleşme olarak özetledi: Türkiye, ekonominin her alanında elektriğin daha çok kullanıldığı bir yapıya geçecek.

Bu dönüşümün zemini olarak üç yatay alan sayıldı: güçlü iletim, dağıtım ve depolama altyapısı; siber güvenliği gözeten dijitalleşme; boru hatları ve enterkonneksiyonlarla bölgesel iş birlikleri.

Talebin dönüşümü: 551 değil, 680 TWh

Talep tarafında geleneksel etkenler sürüyor. TÜİK’e göre nüfus 2040’ta 91,5 milyona ulaşacak. Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın çalışmaları ekonominin 2040’a kadar yılda ortalama %4,4 büyüyeceğini öngörüyor. Bunlara veri merkezleri, elektrikli ulaşım, soğutma ve deniz suyu arıtma gibi yeni talep kalemleri ekleniyor. Bayraktar, soğutma kaynaklı elektrik talebinin geçen yıl %19 arttığını söyledi.

Sunuma göre Türkiye’nin birincil enerji talebi 2025’te 171 milyon ton petrol eşdeğeri (Mtep). Mevcut politikalarla bu rakam 2040’ta 230 Mtep’e çıkacak. Milli Enerji 2040 ile birincil enerji talebi 199 Mtep’te tutulurken elektrik talebi artırılıyor.

“Elektrik talebini 551 teravatsaat değil, 680 teravatsaate çıkararak elektrikleşmeyi ve elektrik talebini bu anlamda artırmayı hedefliyoruz.”

Elektrikli araç sayısı bugün yarım milyona yaklaşıyor. Isı pompası kalemi, Bakan’ın ifadesiyle yaklaşık 1,7 milyon doğal gaz abonesine eşdeğer bir dönüşümü, özellikle kırsal alanlarda, tarif ediyor. Arıtma kaleminde hedef, belediyelerin kullandığı suyun yaklaşık %10’unun özellikle kıyı kentlerinde deniz suyundan karşılanması.

Elektrikleşme: 2040’ta %36

“Türkiye bütün bunları yaptığında yüzde 36’lık bir elektrikleşmeye ulaşacak.”

En büyük sıçrama ulaştırmada bekleniyor.

Türkiye COP31’de dünyaya 2035’te %35 elektrikleşme hedefini önerecek. Bayraktar, bu önerinin dünyada kabul görüp görmeyeceğini bilmediklerini, ancak Türkiye’nin kendi programıyla bu hedefe doğru ilerlediğini göstermek istediklerini söyledi.

Enerji verimliliği bu tablonun öbür yüzü. Bakan’ın aktardığına göre verimlilik ve elektrikleşmeye yapılan yatırım on yıl önce yılda 1 milyar dolar düzeyindeydi, bugün 3,5 milyar dolara yaklaştı. Önümüzdeki dönemde yılda 15 milyar dolarlık yatırıma ihtiyaç var. Sunuma göre birincil enerji yoğunluğu 2025-2040 döneminde %40 azaltılacak ve bunun kümülatif tasarrufu 240 milyar dolar olacak. Bu %40, emisyon azaltımı için verilen %40’tan ayrı bir hedef.

Kurulu güç: 123 GW’tan 281 GW’a

Türkiye’nin 2025 itibarıyla 123 bin MW olan kurulu gücü, yaklaşık 160 bin MW’lık artışla 2040’ta 281 bin MW’a çıkacak. Bayraktar’a göre bu, bugüne kadar yapılanın bir-bir buçuk katını 13-14 yılda yapmak demek. Bakan, 190 milyar dolarlık üretim yatırımının yaklaşık %95’inin sıfır veya düşük emisyonlu kaynaklara gideceğini söyledi.

“Yenilenebilir oranı yüzde 63’ten yüzde 77’ye gelecek. İhtiyacımız olan yatırım tutarı yaklaşık 190 milyar dolar. Çok büyük finansman ihtiyacını da burada belirtmekte fayda var.”

Mevcut santraller de sistemde tutulacak. Bakan, doğal gaz santrallerinin kapasite mekanizmasıyla, yerli kömür santrallerinin ise alım garantileri ve kapasite mekanizmalarıyla desteklenmeye devam edeceğini, mevcut kapasitenin hiçbir kısmından vazgeçilmeyeceğini söyledi.

Rüzgar ve güneş: “Yerinde üretim, yerinde tüketim”

Türkiye COP29’da rüzgar ve güneş kapasitesini dört katına çıkarma, yani 30 bin MW’tan 2035’te 120 bin MW’a ulaşma hedefini açıklamıştı. Kapasite bugün 44-45 bin MW düzeyinde. Bayraktar dört kat hedefinin korunduğunu, 2040 hedefinin ise deniz üstü rüzgar dahil 175 bin MW olduğunu açıkladı. Bu iki kaynak için öngörülen yatırım yaklaşık 100 milyar dolar.

Rüzgâr yatırımlarında finansman ve şebeke bağlantısı ihtiyacı, TÜREB’in COP31 öncesindeki somut iş birliği beklentilerinde de öne çıkıyor.

Sunumda hedefe ulaşmak için şu yollar sıralanıyor:

• YEKA yarışmaları: Her yıl en az 2 bin MW. Bu haftaki son yarışmalarda alım fiyatı güneşte 3,25 avro sent/kWh, rüzgarda 3,50 avro sent/kWh seviyesinde oluştu.
• Deniz üstü rüzgar: 2040’a kadar 6 bin MW. Bakan’ın açıklamasına göre şartnameler kasımda yayımlanacak, ilk YEKA deniz üstü rüzgar yarışması 2027 nisanında planlanıyor.
• Uluslararası projeler: Suudi Arabistan ile yapılan anlaşma gibi hükümetler arası projeler.
• Yenileme ve kapasite artışı: Ömrünün ortasına gelen rüzgar santrallerinde yenileme yatırımları.
• Hibrit kapasite: Mevcut santrallere ek kapasite. Bakan, hibrit kapasite tahsisinde yerli kömür santrallerinin dönüşümüne öncelik verilebileceğini söyledi.
• 1 MW’a kadar dağıtık üretim: Sunumda, aynı bağlantı noktasında 1 MW’a kadar otomatik kapasite tahsisi öngörülüyor.
• Yüzer GES: Bakan, baraj göllerindeki yüzer güneş santrallerini 175 GW hedefinin vazgeçilmez parçalarından biri olarak saydı.

“Savaşlar ve krizler şunu gösterdi; dağıtık üretim çok hayati bir hale geldi. Yani yerinde üretim, yerinde tüketim. Savaşlarda enerji altyapıları temel hedef haline geliyor. Üretimi dağıtık hale getirmemiz, stratejik bir anlam da taşıyor. Bir megavatın altındaki küçük santrallerin daha yoğun bir şekilde kurulmasını hedefliyoruz.”

Şebeke: “Müşteri velinimettir”

Bayraktar, güçlü bir şebeke olmadan üretim hedeflerinin havada kalacağını söyledi. Sunuma göre iletime 36, dağıtıma 80 milyar dolar yatırım yapılacak. 10 bin kilometrelik, 28 GW kapasiteli HVDC hatlarıyla elektriğin kuzeyden güneye, doğudan batıya taşınması planlanıyor.

Dağıtım için Bakan ayrı bir parantez açtı. Türkiye’nin dağıtım şebekesi 52 milyon abone ve 1,6 milyon kilometre uzunlukla Avrupa’nın ikinci büyüğü. Kayıp-kaçak oranı özelleştirme öncesindeki %18’den %8,8’e indi. Sunumda dağıtım için akıllı sayaç dönüşümü, SCADA kapsamı ve kent içi ring şebeke oranında %100 hedefi yer alıyor.

“Dağıtım tarafına biraz özel bir parantez açmamız lazım; 2036 önemli bir milat, lisansların birçoğu doluyor. Vatandaşımızı ‘müşteri velinimettir’ anlayışıyla görecek bir yaklaşıma ve zihniyet dönüşümüne ihtiyaç var.”

Esneklik: “Depolamanın olması lazım”

Bayraktar, 175 bin MW’lık değişken kaynağın sisteme girmesiyle rüzgarın esmediği saatlerde de talebin karşılanması gerektiğini, bunun için güçlü altyapının yanında esnekliğin şart olduğunu söyledi.

“Esneklik için depolamanın olması lazım. Türkiye, 140 gigavatsaatlik bir depolamaya ihtiyaç duyuyor. Şu anda 5,4 gigavat olan enterkonneksiyon kapasitemizi 15 gigavata çıkarmayı hedefliyoruz.”

• Depolama: 140 GWh batarya.
• Pompaj depolamalı HES: 6 GW ihtiyaç. Bakan, özel sektör santrallerinin dönüşümü için bir kanun düzenlemesi hazırlandığını söyledi.
• Enterkonneksiyon: 5,4 GW’tan 15 GW’a. Suriye ve Irak ile kapasite artırılıyor, Gürcistan’a da elektrik ihraç ediliyor.
• Talep tarafı katılımı: 5 GW hedefleniyor. Bu yıl nisan-mayısta bazı günlerde saatlerce sıfır fiyat oluştu. Bakan, Avrupa’daki gibi negatif fiyatların da gündemdeki konular arasında olduğunu söyledi.

Pompaj depolamanın uzun süreli esneklikteki rolü ve yatırım koşulları, HESİAD’ın PHES çalışmasında da ele alınıyor. Çalışmadaki senaryo sonuçları, Milli Enerji 2040’ın yeni hedeflerinden ayrı değerlendirilmeli.

Elektrikli ve hibrit araçlar: 20 milyonluk filo

Bayraktar en önemli esneklik kaleminin elektrikli ulaştırma olacağını söyledi.

“Türkiye, 20 milyonluk elektrikli ve hibrit bir filoya sahip olacak. Toplam 41 milyonluk araç stokunun neredeyse yarısının elektrikli olacağını öngörüyoruz.”

Bu rakam hibritleri de içeriyor. Bakan’ın verdiği dağılıma göre filo, 14-15 milyon elektrikli binek araç, 2-2,5 milyon ticari araç ve yaklaşık 3 milyon hibritten oluşuyor. Elektrikli araç dönüşümünü desteklemek üzere en az 1,5 milyon şarj soketi hedefleniyor. Bakan’a göre bunun yaklaşık 1 milyonu ev ve iş yerlerinde, 500 bine yakını ticari tesislerde olacak. Sunumda bu başlık altındaki yatırım 28 milyar dolar olarak gösteriliyor.

Bugünkü durumu gösteren Ekim 2026 elektrikli otomobil pazar payı ve araç parkı verileri, yeni satışlardaki elektrikli payı ile trafikteki toplam filonun dönüşüm hızının farklı göstergeler olduğunu ortaya koyuyor.

Nükleer: 2040’ta 10 GW, elektriğin %11’i

Bayraktar, Akkuyu’nun ilk reaktöründe devreye alma sürecinin önümüzdeki haftalarda önemli bir aşamaya geleceğini söyledi. 2040 ara hedefi, Akkuyu’nun 4 bin 800 MW’ına en az 5 bin MW eklenerek 10 bin MW’a ulaşmak. Sunumda bu kapasitenin Akkuyu, Sinop, Trakya ve küçük modüler reaktörlerden (SMR) oluşacağı gösteriliyor. 2050 hedefi 20 bin MW ve bunun en az 5 bin MW’ının SMR olması isteniyor.

“2040’a geldiğinde Türkiye toplam elektrik ihtiyacının yüzde 11’ini nükleerden karşılamış olacak. Bu da 15 milyar metreküplük bir doğal gaz ithalatını önleyecek.”

Bakan, Türkiye’nin nükleerin ilk çağını kaçırdığını, SMR’de ise teknolojiyi geliştirip hem kendi santrallerini kurmayı hem de yurt dışına satmayı hedeflediklerini söyledi. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bu alanda yatırımcılar için bir teşvik paketi açıkladı. Sinop ve Trakya projelerinde 2027’nin karar yılı olması bekleniyor.

Not: Bakanlığın haber metni ile konuşma, 5 GW’lık SMR hedefinin takvimi bakımından farklılaşıyor. Bakanlık metni 2040’a kadar eklenecek en az 5 GW’ı küçük modüler reaktör olarak tanımlarken, Bakan konuşmasında en az 5 GW SMR hedefini 2050’deki 20 GW hedefiyle birlikte verdi. Bu yazıda konuşmadaki 2040 ve 2050 ayrımı esas alındı.

Petrol ve gaz: İhtiyacın tamamını yurt içi ve yurt dışı üretimle karşılama hedefi

Bayraktar, petrol ve doğal gazın ekonomide bir süre daha yer alacağını, daha gerçekçi politikalar izlenerek bu alana yatırımın süreceğini söyledi. Plan, elektrikli ulaşıma geçişi petrol talebini mevcut politikalar senaryosuna göre düşürmenin başlıca araçlarından biri olarak sunuyor.

“Milli Enerji 2040’ta Türkiye’nin günlük petrol talebi 718 bin varile düşüyor.”

Bu hedef, ihtiyacın tamamının Türkiye sınırları içindeki sahalardan karşılanması anlamına gelmiyor. Hesaba TPAO’nun yurt dışındaki üretimi de dahil.

• Petrol: Bakan, 718 bin varilin tamamını karşılamanın bugünkü petrol üretiminin beş katına çıkması anlamına geldiğini söyledi. Sunumda %5 biyoyakıt harmanlama ve Ceyhan’da 50 milyon varillik petrol depolama kapasitesi hedefleri yer alıyor.
• Doğal gaz: Osman Gazi yüzer üretim platformu Sakarya sahasına uğurlandı. Bakan’a göre bugün 4 milyon hanenin gazını karşılayan yerli üretim 2027’de 8 milyon, 2028’de 16-17 milyon haneye yetecek.
• Altyapı ve yenilenebilir gaz: Sunuma göre doğal gaz depolama kapasitesi 17,6 milyar m³’e, gazlaştırma kapasitesi günlük 200 milyon m³’ün üzerine çıkacak. Atıklardan üretilecek yenilenebilir gaz için 1,5 milyar m³’lük hedef var.

Beş kamu şirketi: “Milli şampiyon adayı”

Bayraktar sunumda kamu tarafının görevine de ayrı yer ayırdı. TEİAŞ, EÜAŞ, Eti Maden, TPAO ve BOTAŞ “milli şampiyon adayı” olarak tanımlandı. Sunuma göre bu beş şirketin 2040’a kadarki yatırımı 210 milyar dolar.

“Bu şirketler bölgesel ve küresel ölçekte büyük şirketler. Bunların mutlaka yapısal olarak dönüşümünü sağlamamız lazım.”

• TEİAŞ: Büyük iletim yatırımları için finansmana erişebilecek bir yönetim yapısına geçmesi gerekiyor.
• EÜAŞ: Üç ayrı yapı olarak düşünülüyor: hidro ve yenilenebilir portföyü, nükleere ortak olan bir yapı ve termik kapasiteler.
• Eti Maden: Afrika ve Orta Asya’da büyüyen bir milli maden şirketine dönüşmesi hedefleniyor. Nijer’deki altın projesi bu açılımın ilk adımlarından.
• TPAO: Günlük 1 milyon varil petrol eşdeğeri petrol ve doğal gaz üretimi hedefi. Somali, Pakistan, Libya ve Kerkük projeleri bu hedefin parçası.
• BOTAŞ: İhracat yapabilir hale gelen şirket için yeni bir konumlanma.

Bakan, çoğunluk hissesi devlette kalmak kaydıyla bu şirketlerin halka arz edilmesini ve küçük yatırımcıya açılmasını hedeflediklerini söyledi. Buna ilişkin kanun çalışmasının bütçe görüşmelerinin ardından Meclis gündemine gelmesi bekleniyor.

Rakamlarla 2040 Türkiye’si

Bayraktar sunumu hedef Türkiye’nin rakamlarıyla tamamladı:

Bakan konuşmasının sonunda 2021-2025 döneminde elektrik ve doğal gazda toplam 74,9 milyar dolar enerji desteği sağlandığını, desteklerin artık ihtiyaç sahiplerine daha hedefli verilmesinin amaçlandığını söyledi. Ekipman ithalatını azaltmak için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı’yla birlikte bir milli enerji sanayi stratejisi hazırlandığını da açıkladı. Kapanışta üç noktanın altını çizdi: öngörülebilir düzenlemelerle büyük bir finansman ihtiyacının karşılanması, yetkin insan kaynağı ve siyasi irade. Siyasi irade ve kararlılık olmadan anlattıklarının hiçbir anlam taşımayacağını söyledi.

Plan rakamları nasıl okunmalı?

Sunumdaki yatırım kalemleri farklı açılardan verilmiş. 500 milyar dolarlık toplam ile üretim, şebeke, şarj altyapısı ve kamu şirketlerinin yatırımları arasında kesin bir kapsam eşleştirmesi yapılmadığı için kalemlerin ayrı ayrı toplanması mükerrer sayım yaratabilir. Yenilenebilirin %77’lik payı kurulu güce ilişkin. Üretimdeki payı, kaynakların kapasite faktörüne bağlı olarak daha düşük olabilir. %40’lık emisyon azaltımının hangi baz yıla ya da referans senaryoya göre hesaplandığı ve %92’lik milli üretim oranının neyin payı olduğu ise incelediğimiz kaynaklarda (Bakanlığın açıklaması, lansman sunumu ve konuşma) netleştirilemedi. Planın ayrıntılı senaryo belgesi yayımlandığında bu rakamları birlikte okumak mümkün olacak.

Siz ne düşünüyorsunuz?

Milli Enerji 2040’ın en kritik halkası sizce hangisi: şebeke yatırımları, rüzgar ve güneşte kurulum hızı, elektrikli araç dönüşümü ya da finansman? Görüşlerinizi bizimle paylaşın.

Kaynaklar: Milli Enerji 2040 Lansmanı, video kaydı (5 Kasım 2026), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, “İşte Türkiye’nin 2040 Enerji Hedefleri” (05.11.2026), Milli Enerji 2040 lansman sunumu (ETKB, PDF), Anadolu Ajansı.

İlgili haberler

• Milli Enerji 2040 vizyonu 5 Kasım’da İstanbul’da açıklanacak
• COP31 liderler gündemi: 2035 elektrifikasyon hedefi, yeşil sanayi ve finansman
• YEKA RES-2026 sonuçlandı: 1.500 MWe için 62,92 milyon avro katkı taahhüdü
• YEKA GES 2026’da güneş günü: 785 MWe için 11 yarışmanın sonuçları
• Elektrikte kayıp-kaçak yüzde 8,8’e indi: Dağıtım şebekesine 10 yılda en az 50 milyar
• Ulusal Adil Geçiş Stratejisi taslağı: Kömürden planlı çıkış için tarih, fon ve yerel plan