Metan kurallarında iki yakada geri adım: AB ithalat şartını ertelemeyi, ABD süper emisyon programını kaldırmayı tartışıyor

AB, petrol ve gaz ithalatındaki metan şartını bir yıl ertelemeyi inceliyor; ABD’de EPA süper emisyon programını kaldırmaya hazırlanıyor.

Brüksel bir yıllık erteleme seçeneğini masaya koydu

Avrupa Komisyonu sözcüsü Anna-Kaisa Itkonen, 5 Ekim’deki günlük basın brifinginde Komisyonun AB Metan Tüzüğü’nün ithalata ilişkin hükümlerini bir yıl ertelemeyi incelediğini doğruladı. Bir gün sonra AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen, Avrupa Parlamentosu’nda servislerinden ithalat kısmına ilişkin kuralların ertelenmesi olasılığını incelemelerini istediğini söyledi. Reuters’ın aktardığına göre Jørgensen, ertelemenin bir yıldan uzun olmasını öngörmediklerini de ekledi.

Henüz bir karar yok. Tüzük Parlamento ve Konsey tarafından kabul edildiği için Komisyon tarihi tek başına değiştiremiyor; değişiklik önerisinin iki kurumdan da geçmesi gerekiyor. Reuters’a konuşan AB yetkilileri önerinin önümüzdeki hafta gelebileceğini söylüyor.

Ertelenmesi düşünülen kural ne getiriyordu?

Tüzük, 4 Ağustos 2024’te yürürlüğe girdi ve ithalatçılara aşamalı yükümlülükler getiriyor. 1 Ocak 2027’den itibaren AB’ye ham petrol ve doğal gaz getiren şirketler, 4 Ağustos 2024’ten sonra imzalanan veya yenilenen sözleşmelerinin yalnızca AB’ye eşdeğer izleme, raporlama ve doğrulama (MRV) sistemine tabi üretimi kapsadığını göstermek zorunda. 5 Ağustos 2028’den itibaren ithalatın metan yoğunluğunun raporlanması, 5 Ağustos 2030’dan itibaren ise üst metan yoğunluğu sınırlarının uygulanması öngörülüyor.

Komisyon 20 Temmuz 2026’da ayrı bir adım daha atmıştı. Üye ülkelere, 2027, 2028 ve 2029’da teslim edilmesi gereken bazı ithalatçı bilgileri için ceza uygulamamalarını tavsiye etti. Tavsiye bağlayıcı değil ve yükümlülükleri askıya almıyor. Şimdi tartışılan erteleme ise yükümlülüğün başlangıç tarihini değiştirmeyi hedefliyor.

Baskı kimden geliyor?

Ertelemeyi isteyenler, şirketlerin hazır olmadığını ve ceza riskinin LNG kargolarını Avrupa dışına yönlendirebileceğini savunuyor. Reuters’a göre Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron geçen ay bir yıllık erteleme çağrısı yaptı. Yaklaşık bir düzine AB ülkesi ve Avrupa’nın en büyük LNG tedarikçisi ABD de kuralın durdurulmasını ya da gevşetilmesini istedi. Çekya ve İtalya üç yıllık erteleme talep ediyor. EU Perspectives’in derlemesine göre İspanya ise ertelemeye karşı çıkıyor.

Zamanlama da önemli. ENTSOG’un kış görünümüne göre AB gaz depoları 1 Ekim’de yüzde 72 doluydu; bir yıl önce bu oran yüzde 83’tü. Jørgensen de Parlamento’da çok yüksek fiyatlar öngördüklerini söyledi. Bununla birlikte, kuralın sözleşmeleri fiilen nasıl etkilediğini ölçmek zor: AB yetkilileri, petrol ve gaz sözleşmeleri genellikle kamuya açık olmadığı için bu etkinin net görülemediğini kabul ediyor.

Atlantik’in öbür yakasında EPA’nın teklifi

Aynı hafta ABD’de de metan kuralları gündeme geldi. EPA Başkanı Lee Zeldin, 7 Ekim’de New Mexico’da yaptığı konuşmada Biden döneminden kalan 2024 petrol ve gaz kurallarını (OOOOb/c) yeniden değerlendiren ikinci teklifin günler içinde açıklanacağını duyurdu. EPA’nın açıklamasına göre teklif, düşük üretimli kuyular için ayrı standartlar getirmeyi, uydu ve üçüncü taraf verileriyle büyük sızıntıları tespit etmeye yarayan Super Emitter Program’ı kaldırmayı ve ilişkili gaz yaklaşımını gözden geçirmeyi içerecek.

EPA, teklifin 45 milyar dolar tasarruf sağlayacağını öne sürüyor; ancak açıklamada bu tahminin dönemi ve yöntemi yer almıyor, emisyon etkisine ilişkin bir tahmin de paylaşılmıyor. Teklif henüz yayımlanmadı. Yayımlandıktan sonra kamuoyu görüşüne açılacak; yani bu da yürürlüğe girmiş bir değişiklik değil. Konuyu Yeşil Hap’ta da aktarmıştık.

İki adım aynı şey mi?

Hayır. Ortak zemin, enerji fiyatları ve arz güvenliği kaygısının metan düzenlemelerinin önüne geçmesi. Ancak iki adımın niteliği farklı:

• AB’de hedef ve tüzük yerinde duruyor. Tartışılan, ithalat şartlarının başlangıcının bir yıl kaydırılması. Jørgensen, iddiadan geri adım atmak istemediklerini ve üye ülkelerin ek yılı uygulamaya hazırlanmak için kullanması gerektiğini söylüyor.
• ABD’de ise tarih değil kuralın içeriği değişiyor. Teklif kabul edilirse büyük sızıntıların tespiti için kurulan bir program kaldırılacak, bazı kuyu türlerinde standartlar gevşeyecek.

Bu iki gelişme birbirine de bağlı. AB’nin ithalat şartı, ABD’den gelen LNG’nin AB’ye eşdeğer ölçüme tabi olmasını gerektiriyor. ABD’de ölçüm ve tespit araçlarının daralması, ertelenen bir yılın sonunda bu eşdeğerliğin nasıl kanıtlanacağı sorusunu daha da zorlaştırabilir. Bu, bugün için bir çıkarım; iki tarafın resmî metinlerinde böyle bir değerlendirme yer almıyor.

Türkiye açısından ne anlama geliyor?

AB Metan Tüzüğü, AB pazarına giren petrol, gaz ve kömürü kapsıyor; Türkiye’nin kendi ithalatı için bir yükümlülük getirmiyor. Türkiye, TANAP üzerinden Azerbaycan gazının Avrupa’ya taşındığı bir güzergâh. Bu gazı AB’ye getiren ithalatçıların yükümlülükleri, ertelemenin sonucuna göre şekillenecek. Bu yükümlülük ithalatçıya ait; güzergâh ülkesine değil.

Daha görünür etki ise iklim diplomasisinde. Metan, karbondioksitten sonra iklim değişikliğine en çok katkı yapan sera gazı. Türkiye’nin ev sahipliğinde 9–20 Kasım’da Antalya’da yapılacak COP31’e AB ve ABD, metan kurallarını gevşetme tartışmasıyla gidiyor. Türkiye’deki metan ölçüm tarafında ise Silivri atık sahasındaki uydu gözlemleri, emisyonların nereden kaynaklandığını görmenin ilk adımının ölçüm olduğunu gösteriyor. Sızıntı tespit programları da tam bu işe yarıyor.

Neler izlenecek?

• Komisyonun resmî değişiklik önerisi ve içinde yalnız tarihin mi, yoksa yükümlülüklerin kapsamının da mı değiştiği
• Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in öneriyi yıl sonundan önce onaylayıp onaylamayacağı
• EPA teklifinin Federal Register’da yayımlanması, emisyon etki tahmini ve görüş süresi
• COP31’de metan başlığının müzakere ve iş dünyası taahhütlerinde nasıl yer alacağı

Siz ne düşünüyorsunuz?

Enerji fiyatları yükselirken metan kurallarını ertelemek arz güvenliği için gerekli bir esneklik mi, yoksa iklim hedeflerinden geri adımın başlangıcı mı? Görüşlerinizi bizimle paylaşın.

Kaynaklar

EUR-Lex, Tüzük (AB) 2024/1787, enerji sektöründe metan emisyonlarının azaltılması

Avrupa Komisyonu, Metan emisyonları ve 20 Temmuz 2026 ceza tavsiyesi

Reuters (Euronext), EU to delay methane emissions rules for one year and no more, 6 Ekim 2026

EU Perspectives, Oil and gas importers may win extra year, 5 Ekim 2026

EPA, Administrator Zeldin Announces EPA is Days Away from Unveiling Next Oil & Gas Proposal, 7 Ekim 2026

White & Case, AB metan kurallarında ithalatçı takvimi

İlgili Haberler

• EPA, metan kuralları için yeni teklif hazırlıyor
• Silivri atık sahasında uydu gözlemleriyle metan ölçümü
• ENTSOG: AB gaz depoları kış başında yüzde 72 dolu
• AB Antalya’ya hangi taleplerle geliyor? Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in COP31 pozisyonu