COP31’de Türkiye için açıklanan 26 milyar doları aşan tutar, Çin’le bir mutabakatı, EBRD’nin yatırım planını ve imzalanan banka anlaşmalarını bir araya getiriyor.
Antalya’da açıklanan tutar, Türkiye’ye aktarılan paranın toplamını göstermiyor. DHA’nın aktardığı 16 Kasım tarihli COP31 Başkanlığı değerlendirmesi, üç farklı aşamayı aynı rakam altında topluyor: Çin’le bir mutabakatın öngördüğü yatırımlar, EBRD’nin beş yıllık planı ve dört kalkınma bankasıyla imzalanan anlaşmalar. Reuters rakamı 20 Kasım’da yeniden aktardı; ilk duyuru bu değildi.

| Kalem | Açıklanan tutar | Doğrulanan aşama |
|---|---|---|
| Türkiye–Çin | Yaklaşık 15 milyar dolar | Mutabakat zaptı imzalandı, yatırım tutarı öngörü. |
| EBRD–REACT | 6 milyar dolar | Türkiye’de beş yıllık yatırım planı. |
| Dört kalkınma bankası | 5,1 milyar dolar | Hazine ve Maliye Bakanının açıkladığı 10 imzalı anlaşmanın toplamı. |
Çin mutabakatında 7 GW üretim ve 4 GW iletim ayrı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Çin Ulusal Enerji İdaresi ile yenilenebilir enerji mutabakat zaptı imzalandığını duyurdu. Bakan Alparslan Bayraktar’ın verdiği yaklaşık 15 milyar dolar yatırım öngörüsü; toplam 7 GW güneş ve rüzgâr santralini, yeni enerji depolama sistemlerini ve 4 GW iletim altyapısını kapsıyor. İletim, üretim kapasitesine eklenmez. Bakanlık duyurusunda yatırımcılar, proje yerleri, depolama kapasitesi veya finansman kapanışı açıklanmadı.
EBRD’nin 6 milyar doları beş yıla yayılıyor
EBRD, 11 Kasım’da, REACT aracılığıyla Türkiye’deki projelere önündeki beş yılda 6 milyar dolar yatırım yapmayı planladığını açıkladı. Kurum duyurusunda bu tutarın proje listesi ve ödeme takvimi yok. REACT’in 2040’a kadar Türkiye’nin enerji dönüşümü için 300 milyar dolar kaynak harekete geçirme hedefi ise daha uzun vadeli ve farklı kapsamda. 300 milyar dolar EBRD’nin kendi yatırım sözü değil.
5,1 milyar dolar: İmzalar var, kullandırım ayrı
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek 12 Kasım’da, Asya Kalkınma Bankası (ADB), Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), Dünya Bankası ve İslam Kalkınma Bankası (IsDB) ile 10 anlaşma imzalandığını ve toplamın 5,1 milyar dolar olduğunu söyledi. Kurum kayıtları bazı kalemlerde imza ve önceki onay tarihlerini ayırmaya imkân veriyor:
- Tarım: Dünya Bankası, TARGET için 750 milyon doları 24 Eylül’de onayladı. TKDK’ya göre kredi anlaşması 12 Kasım’daki ortak törende imzalandı. Beklenen 670 milyon dolar özel sermaye, bu krediden ayrı bir öngörü.
- Belediye altyapısı: 5 Haziran’da onaylanan 191,5 milyon avroluk Yeşil ve Geleceğin Şehirleri kredisinin sözleşmesini Dünya Bankası 11 Kasım’da, İLBANK 12 Kasım’da imzaladı. Sözleşme, kredinin yürürlüğe girmesi ve kullanımı için koşullar içeriyor.
- Sanayi: 485 milyon dolarlık TransformIndustry projesi 27 Ekim’de onaylandı ve 16 Kasım’da COP31’de tanıtıldı. VakıfBank, 17 Kasım tarihli KAP bildiriminde, proje kapsamındaki 242,5 milyon dolar karşılığı kredi anlaşmasını imzaladığını söyledi. Bu ayrı bir ek tutar değil; bildiride imza günü yer almıyor.

Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, 12 Kasım töreninde tarım, kentler ve sanayi için yaklaşık 1,5 milyar dolarlık üç anlaşmadan söz etti. Bunlar 5,1 milyar doların üstüne eklenecek kalemler değil. AIIB’nin COP31’de duyurduğu Türk Eximbank kredileri de amaca göre ayrılıyor: 100 milyon dolar sürdürülebilir altyapı ve yeşil enerjiye, 200 milyon dolar ekonomik dayanıklılık için likiditeye yönelik. İkisi de AIIB’nin 1,6 milyar dolarlık iklim politikası finansmanından ayrı. AIIB, bu ikinci paketteki iki anlaşmanın 12 Kasım’da Antalya’da imzalandığını duyurdu. Eximbank kredilerinin 12 Kasım’da açıklanan 10 anlaşma içinde olup olmadığı eldeki belgelerle doğrulanamadı.
Bu rakamların yatırımlara dönüştüğünü nasıl anlayacağız?
Çin mutabakatında proje bazında bağlayıcı anlaşma ve finansman kapanışı; REACT’te ilk yatırım onayları; imzalı banka kredilerinde ise yürürlük ve kullandırım kayıtları izlenmeli. Başkanlığın ilk hafta bilançosundaki 26 milyar doları aşan tutar bu üç ayrı aşamayı kapsıyor. Kamuya açık belgeler 10 anlaşmanın tam listesini, kur hesabını veya net yeni sermaye tutarını ortaya koymuyor.


























