BM Kayıp ve Zarar Fonu, Nepal için 20 milyon dolarlık destek ve 1,6 milyon dolarlık gözetim ücreti olmak üzere toplam 21,6 milyon doları geçici olarak ayırdı; ödeme için proje onayı gerekiyor.
BM iklim sözleşmesi kapsamındaki Kayıp ve Zarar Fonu’nun (Fund for responding to Loss and Damage, FRLD) yönetim kurulu, 22 Ekim’de yaptığı ilk olağanüstü toplantıda Nepal için 21,6 milyon doları geçici olarak ayırdı. Bu tutarın 20 milyon doları Nepal’e doğrudan destek, 1,6 milyon doları ise gözetim ücreti. Karar, 26 Ağustos’ta Bhote Koshi vadisinde buz-kaya çığının tetiklediği sel felaketine yanıt olarak alındı.
Fon 2023’te COP28’de faaliyete geçtiğinden bu yana ilk kez ani başlangıçlı bir afet için kaynak ayırıyor. Ancak karar bir ödeme değil, “geçici olarak ayırma” (provisionally set aside) kararı. Nepal’in paranın nasıl kullanılacağını gösteren resmî bir proje önerisi sunması ve kurulun bu öneriyi onaylaması gerekiyor. Fonun ilk proje paketini aralık toplantısında değerlendirmesi bekleniyor; Nepal’e yapılacak ödeme için kesin bir tarih açıklanmış değil.
Karar nasıl alındı?
Nepal Maliye Bakanı Swarnim Wagle ile Tarım, Orman ve Çevre Bakanı Gita Chaudhary, selden beş gün sonra, 31 Ağustos’ta fona yazarak acil destek istedi. En az gelişmiş ülkeler, Afrika ve Asya-Pasifik gruplarını temsil eden kurul üyeleri olağanüstü toplantı çağrısı yaptı; Latin Amerika, Karayipler ve küçük ada devletleri grupları da hızlı yanıt istedi.
Kurul, Nepal’in fonun başlangıç dönemi penceresi olan Barbados Uygulama Modaliteleri (BIM) kapsamında, olağan başvuru süresi dışında başvurabilmesine izin veren bir yöntemi pilot olarak uygulamaya karar verdi. Başvurudan karara kadar 52 gün geçti.
FRLD İcra Direktörü Ibrahima Cheikh Diong, kurulun sahadaki acil ihtiyaçlara göre işleyişini uyarlayabildiğini gösterdiğini söyledi. Kurul eş başkanı Camila Minerva Rodríguez ise kararı “gerçekten tarihi” olarak nitelendirdi.
Rakamlar neyi gösteriyor?
- Nepal’in doğrudan desteği: 20 milyon dolar (BIM kapsamında tek bir başvuru için izin verilen üst sınır)
- Altyapı kaybı: Nepal hükümeti verilerine göre yaklaşık 2,7 milyar dolar
- İlk yeniden yapılanma tahmini: yaklaşık 4,7 milyar dolar
- Fonun Nepal’e ayırdığı payın altyapı kaybına oranı: yaklaşık yüzde 0,7
Reuters’ın 23 Ekim tarihli haberinde aktardığı resmî verilere göre sel yaklaşık 1.500 kişinin ölümüne yol açtı, 5.000’den fazla kişi hâlâ kayıp; 15 bin aileden yaklaşık 60 bin kişi etkilendi. Hasar listesinde yollar, köprüler, okullar ve 13 hidroelektrik santrali var.
Fonun genel tablosu da benzer bir açığı gösteriyor. BIM için başlangıçta 250 milyon dolar ayrılmıştı; Aralık 2025–Haziran 2026 başvuru döneminde 119 ülkeden 176 uygun başvuru geldi ve toplam talep yaklaşık 2,8 milyar dolara ulaştı. Kurul temmuzdaki toplantısında BIM bütçesini 342 milyon dolara çıkardı. Fona verilen taahhütler 820 milyon doları aşıyor. Fon şimdiye kadar hiçbir ülkeye ödeme yapmadı; ilk proje paketinin aralık toplantısında onaylanması bekleniyor.
“Emsal mi, istisna mı?” tartışması
Karar oybirliğiyle alındı, ancak kuruldaki ayrılık kapanmadı. Climate Home News’in aktardığına göre Almanya ve Çekya’nın kurul üyeleri kararın “emsal” oluşturmaması gerektiğini söyledi; Japonya’nın temsilcisi kararı “gerçekten istisnai” diye niteledi ve fon desteğinin yerleşik kurallar ve prosedürlere uygun verilmesi gerektiğini vurguladı.
Gelişmekte olan ülkeler ise kalıcı bir hızlı müdahale mekanizması istiyor. Fill the Fund kampanyasının küresel koordinatörü Harjeet Singh, adımın tek seferlik kalmaması ve kalıcı bir hızlı müdahale sistemine dönüşmesi gerektiğini söyledi. Bu tartışma, fonun uzun vadeli işleyişine ilişkin kararlarla birlikte 9–20 Kasım’da Antalya’da yapılacak COP31’in gündemine taşınıyor.
Neden önemli?
Kayıp ve zarar, uyum ve azaltımın önleyemediği iklim etkilerinin yol açtığı ekonomik ve ekonomik olmayan kayıpları ifade ediyor. Fon 2022’de COP27’de kuruldu, 2023’te COP28’de faaliyete geçti. Nepal kararı, fonun bir afete haftalar içinde yanıt verebileceğini ilk kez gösterdi; aynı zamanda tek bir yanıtın bile ihtiyacın çok küçük bir bölümünü karşılayabildiğini ortaya koydu.
Selin nasıl oluştuğuna ilişkin ayrıntıları Nepal–Tibet sel felaketi yazımızda bulabilirsiniz.
Siz ne düşünüyorsunuz?
İklim afetlerinden etkilenen ülkelere kaynak, başvuru ve proje onayı beklenmeden mi aktarılmalı, yoksa denetim süreci hızdan önce mi gelmeli? COP31’de Türkiye bu tartışmada nasıl bir rol üstlenmeli?
Kaynaklar
- FRLD basın bülteni: Nepal için 21,6 milyon dolar (22 Ekim 2026)
- FRLD: 9. kurul toplantısı bildirisi (10 Temmuz 2026)
- FRLD: Barbados Uygulama Modaliteleri
- The Kathmandu Post: Loss and damage fund approves $20 million for Nepal
- Reuters / ThePrint: Nepal to get $20 million from climate fund after deadly August flood, 23 Ekim 2026
- Climate Home News: Loss and damage fund agrees $20m for Nepal
- ThePrint: Nepal to get $20 mn from Loss and Damage Fund
İlgili haberler
- 5.200 metrede koptu: Nepal–Tibet sel felaketini buz-kaya çığı nasıl başlattı?
- Allianz: Aşırı hava kayıplarında 131 milyar dolar sigorta dışında kaldı
