Brezilya’nın fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritası COP31’de Guterres’e teslim edildi. Guterres, fosil yakıt bağımlılığının giderek pahalı bir yüke dönüştüğünü söyledi.
COP31’in Enerji ve Ulaşım Günü olan 10 Kasım’da gündemde yalnızca elektrifikasyon yoktu. COP30 Başkanı André Corrêa do Lago, Brezilya’nın hazırladığı fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritasını Antalya’da BM Genel Sekreteri António Guterres’e teslim etti. 3 Kasım’da yayımlanan belge, böylece COP31’de resmen sunulmuş oldu.
Yol haritası, 2023’te Dubai’deki COP28’de kabul edilen “fosil yakıtlardan uzaklaşma” çağrısını ülkelerin ulusal planlarına dönüştürmeyi amaçlıyor. Belge gönüllü; COP31’de müzakere edilecek bir metin değil. Euronews’in aktardığına göre Brezilyalı yetkililer de girişimi müzakere belgesi olarak değil, bir eylem çağrısı olarak tanımlıyor. Belgenin genel çerçevesini daha önce Yeşil Hap’ta aktarmıştık.
Guterres: Artık tabu olmamalı
BM Haber Merkezi’nin aktardığına göre Guterres, fosil yakıtlardan uzaklaşmayı bir tabu ya da çözümsüz bir sorun gibi görmekten vazgeçmenin çoktan zamanı geldiğini söyledi. Guterres’e göre bağımlılık “giderek pahalılaşan bir yük” haline geliyor. Guterres, Orta Doğu’daki son tırmanmadan bu yana yalnızca AB’nin 100 milyar eurodan fazla ek fosil yakıt ithalat maliyeti ödediğini, 130 ülkede benzin ve motorin fiyatlarının fırladığını hatırlattı.
Guterres’in vurguladığı nokta, ithalatçı ülkeler için özellikle önemli: Tedarikçi değiştirmek bu riski ortadan kaldırmıyor, çünkü herhangi bir yerdeki aksama her yerde fiyatları yükseltiyor. Guterres ülkeleri, net takvimleri ve finansman ihtiyaçlarını içeren ulusal planlar hazırlamaya ve 2028’e kadar ölçülebilir ilerleme göstermeye çağırdı. COP30 Başkanlığı’nın CEO’su Ana Toni’nin mesajı ise kısaydı: Nereden başlıyorsanız oradan, şimdi başlayın, beklemeyin.
Yol haritası ne öneriyor?
Belge, fosil yakıt sorununu üç bağlantılı başlıkta ele alıyor: talep, üretim ve arz, bir de geçişin ekonomik sonuçları. Petrol ve gaz üreticileri gelir kaybı ile istihdam ve sanayi dönüşümüyle yüzleşirken, ithalatçı ülkeler değişken piyasalara karşı kırılganlıklarını azaltacak seçenekler arıyor. BM’ye göre her iki grubun da yatırıma, altyapıya ve uluslararası desteğe ihtiyacı var.
Belgenin merkezinde “Belém hazırlık endeksi” adlı gönüllü bir öz değerlendirme aracı var. Ülkeler bu araçla fosil yakıtlara ne kadar bağımlı olduklarını ve geçişi yönetme kapasitelerini ölçüyor, ardından kendi koşullarına uygun önlemleri seçiyor. Carbon Brief’in analizine göre yol haritası üç aşamalı bir takvim öneriyor:
- Bugünden 2028’e: Kurumlar ve uzun vadeli sinyaller. Bu dönem, ikinci küresel durum değerlendirmesinin (küresel stoktake) tamamlanacağı COP33’e kadar sürüyor.
- 2028-2030: Yeni ulusal katkı beyanları dönemi ve enerji sistemlerinin fiziksel dönüşümü.
- 2031-2033: Geçişin ölçeklendirilmesi. Climate Home News’e göre fosil yakıt arzını azaltmaya yönelik asıl adımlar da bu döneme bırakılıyor.
Belge herhangi bir ülke ya da yakıt için çıkış tarihi belirlemiyor. Argus’un haberine göre yol haritası, 115 tarafı temsil eden 21 resmi görüş dahil 267 katkıya dayanıyor.
COP31’de nasıl ele alınacak?
Yol haritasının COP31 kararlarına nasıl yansıyacağı belirsiz. Carbon Brief’e göre Corrêa do Lago, COP31 Başkanlığının öne çıkardığı 35’te 35 elektrifikasyon hedefini yol haritasının “tamamlayıcısı” olarak görüyor. Aynı analiz, bazı tarafların COP31’deki elektrifikasyon odağını, COP30’daki fosil yakıt tartışmasını yeniden açmaktan kaçınmanın bir yolu olarak gördüğünü de aktarıyor.
Climate Home News’in 6 Kasım tarihli haberine göre bazı Avrupa hükümetleri, Brezilya’nın yol haritalarının 2028’de tamamlanacak küresel durum değerlendirmesine girdi olarak kullanılmasını destekliyor. Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü’nden (IISD) Natalie Jones da COP31’in yol haritasını resmen tanımasını ve bulgularının bu değerlendirmeye aktarılmasını öneriyor. Fosil yakıtlardan uzaklaşma konulu bir sonraki uluslararası konferansa ise gelecek yıl Tuvalu ve İrlanda ortaklaşa ev sahipliği yapacak.
Bazı ülkeler kendi planlarını şimdiden çıkardı. Argus’a göre Fransa, Almanya ve Hollanda ulusal yol haritalarını yayımladı. Brezilya’nın enerji politikası konseyi CNPE de ülkenin kendi ulusal yol haritasının ilkelerini belirleyen kararı geçen hafta yayımladı.
Türkiye’yi ilgilendiriyor mu?
Evet, özellikle ithalatçı ülke tarafından. Ember’in Haziran’da yayımladığı analize göre Türkiye enerjisinin üçte ikisini ithalatla karşılıyor ve 2025’te net enerji ithalatına 47 milyar dolar ödedi. Bu tutarın yüzde 47’si petrol, yüzde 43’ü doğal gaz, yüzde 10’u kömür ithalatından kaynaklandı. Ember, fosil yakıt fiyatlarının 1 Mayıs 2026 seviyesinde kalması halinde Türkiye’nin enerji ithalat faturasının 2026 sonuna kadar 2025’e göre 14 milyar dolar artabileceğini hesaplıyor. Guterres’in “tedarikçi değiştirmek riski ortadan kaldırmıyor” uyarısı, Türkiye gibi ülkeler için doğrudan geçerli. Yol haritası gönüllü olduğu için Türkiye’ye bir yükümlülük getirmiyor.
Siz ne düşünüyorsunuz?
Enerjisinin üçte ikisini ithal eden Türkiye, fosil yakıtlardan uzaklaşma için takvimli bir ulusal yol haritası açıklamalı mı?
İlgili haberler
- Brezilya’nın fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritası COP31 gündeminde
- COP31’de 35’te 35 hedefi: AB desteği ve temiz elektrik tartışması
- COP30 Belém’de başladı: Fosil geçiş yol haritası, uyum göstergeleri ve finans masada
Kaynaklar: BM Haber Merkezi (10 Kasım 2026); Carbon Brief (4 Kasım 2026); Climate Home News (3 Kasım 2026); Climate Home News (6 Kasım 2026); Euronews (4 Kasım 2026); Argus (3 Kasım 2026); Ember (Haziran 2026); Eco-Business
