Montreal Protokolü tarafları, Kigali Değişikliği’nin onuncu yılında soğutma gazlarının azaltımını ve 2027–2029 dönemi finansmanını görüşmek üzere Kigali’de buluşuyor.
Montreal Protokolü’nün 38. Taraflar Toplantısı, 2–6 Kasım 2026 için Ruanda’nın başkenti Kigali’de programlandı. UNEP Ozon Sekretaryasının bilgi notuna göre açılış, 2 Kasım yerel saatle 10.00’da Kigali Convention Centre’da yapılacak. Toplantı, hidroflorokarbonları protokolün kontrol sistemine ekleyen Kigali Değişikliği’nin kabulünden on yıl sonra aynı kente dönüyor.
Klima ve soğutma cihazlarında kullanılan HFC’ler, ozon tabakasını incelten bazı maddelerin yerine geliştirildi. Ancak ozona zarar vermemeleri, iklim açısından etkisiz oldukları anlamına gelmiyor. UNEP bu gazları, küresel ısınma potansiyeli karbondioksitten çok daha yüksek olabilen güçlü sera gazları olarak tanımlıyor. Kigali, üretim ve tüketimlerinin kademeli azaltılmasını öngörüyor. Değişiklik 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. Ülkelerin azaltım takvimleri farklı başlangıç yılları ve aşamalar içeriyor; uygulama tek tarihte başlayan küresel bir yasak biçiminde ilerlemiyor.
UNEP’in açıklamasına göre değişikliğin tam uygulanması, yüzyıl sonuna kadar 0,4 dereceye varan ek ısınmanın önlenmesine katkı sağlayabilir. Bu değer gerçekleşmiş bir sıcaklık düşüşü değil, uygulama koşullarına bağlı bir potansiyel. Gaz dönüşümüne daha verimli cihaz tasarımlarının eşlik etmesi, soğutmanın elektrik tüketimi açısından da önem taşıyor.
IISD Earth Negotiations Bulletin’in toplantı ön değerlendirmesinde, Çok Taraflı Fon’un 2027–2029 dönemi kaynaklarının yenilenmesi temel gündemlerden biri olarak gösteriliyor. Fon, gelişmekte olan ülkelerin kontrollü maddelerden uzaklaşmasını destekliyor. HFC-23 emisyonları, atmosferik izleme, veri bildirimi ve uygulamaya uyum konuları da görüşülmesi beklenen başlıklar arasında.
Türkiye, BM Antlaşmalar Koleksiyonu’ndaki kayda göre Kigali Değişikliği’ni 10 Kasım 2021’de onayladı. Koleksiyonun erişilen 25 Ekim 2026 tarihli durum kaydı, değişiklik için 176 taraf gösteriyor. Kigali Değişikliği’ne taraf olma süreci, Montreal Protokolü’ne taraf olmaktan ayrı bir antlaşma işlemi niteliği taşıyor.
Haftanın haber değeri, mevcut taahhütlerin nasıl uygulanacağı ve geçişin hangi kaynaklarla destekleneceğinde yatıyor. Açılış programı, fon için belirli bir tutarın kabul edildiği veya yeni azaltım yükümlülüklerinin kesinleştiği anlamına gelmiyor. Sonuçlar ancak toplantının kabul edilmiş karar metinleriyle netleşecek. Soğutma sektörünün izleyeceği somut değişiklikler de bu metinlerin kapsamına göre değerlendirilecek.
Kaynaklar
- UNEP Ozon Sekretaryası toplantı bilgi notu
- UNEP, Kigali Değişikliği ve HFC açıklaması
- BM Antlaşmalar Koleksiyonu
- IISD ENB toplantı ön değerlendirmesi
