Portekiz, 23 Ekim’de yürürlüğe giren düzenlemeyle büyük depolama tesislerinde grid-forming ve sentetik ataleti şebeke bağlantı koşullarına ekledi.
Portekiz’in resmi gazetesinde 22 Ekim 2026’da yayımlanan 464-A/2026/1 sayılı düzenleme, elektrik depolama tesislerinin şebekeye bağlantısı, frekans tepkisi ve teknik uygunluğuna ilişkin koşulları belirledi. Ertesi gün yürürlüğe giren metin, büyük depolama tesislerinde grid-forming kabiliyeti ve sentetik atalet desteğini düzenlerken yükümlülükleri tesisin gücüne, bağlantı gerilimine ve sınıfına göre farklılaştırıyor.
Düzenlemenin depolama yatırımları açısından öne çıkan mesajı şu: Bataryanın ne kadar enerji sakladığı kadar, şebekede bir bozulma başladığında nasıl tepki verdiği de bağlantı koşullarının parçası oluyor.
Grid-forming, bataryanın şebekeye katkısını nasıl değiştiriyor?
Grid-forming, inverter tabanlı bir tesisin gerilim ve frekans kararlılığına aktif katkı vermesini sağlayan kontrol yaklaşımı. Portekiz’in düzenlemesi, depolama tesislerinden normal işletmede ve şebeke bozulmalarının başlangıcında bir gerilim kaynağı gibi davranmalarını; akım ve enerji sınırları içinde kararlı çalışmalarını istiyor.
Sentetik atalet ise bu davranışın frekans değişimlerine yönelik bileşenlerinden biri. Amaç, senkron jeneratörlerin dönen kütlelerinin sağladığı atalet etkisine benzer bir dinamik destek oluşturmak. Şebeke ataleti açıklamamızda ele alındığı gibi, bataryanın enerji kapasitesi tek başına sağlayacağı atalet desteğini göstermiyor; kontrol sistemi ve kullanılabilir enerji de belirleyici.
45 MW ve 110 kV eşikleri hangi tesisleri kapsıyor?
Düzenlemenin ikinci ekindeki tablo, azami güç değeri 45 MW ve üzerindeki depolama modüllerini D sınıfında değerlendiriyor. Bağlantı gerilimi 110 kV veya üzerindeyse güçten bağımsız olarak aynı sınıf uygulanıyor. D sınıfı için grid-forming ve sentetik atalet gereklilikleri öngörülüyor.
Buradaki MW eşiği, bataryanın MWh cinsinden enerji kapasitesini değil, şebekeye verebildiği azami aktif gücü ifade ediyor. Aynı bağlantı noktasını paylaşan birden fazla depolama modülünde sınıflandırma için güçlerin toplamı dikkate alınıyor.
Bununla birlikte kapsam yalnızca bu iki eşikten oluşmuyor. Ana metnin 4. maddesi, ulusal iletim şebekesine bağlanan depolama tesislerini bağlantı gerilimi ve azami güçten bağımsız olarak zorunluluk kapsamına alıyor ve D sınıfıyla ilişkilendiriyor.
Azami gücü 10 MW ve üzeri, 45 MW’ın altında olan C sınıfı da aynı maddede açıkça sayılıyor. Ek tablo ise bu sınıftaki uygulamayı kapasite tahsis, izin veya ihale belgelerinde yer alan koşullarla ilişkilendiriyor. Dolayısıyla C sınıfındaki projelerde ana hüküm, ek hükümler ve işletmecinin belirlediği bağlantı koşulları birlikte okunmalı. 110 kV ve üzerindeki bağlantıların güçten bağımsız D sınıfına girdiği de gözden kaçırılmamalı.
Daha küçük A ve B sınıflarında grid-forming gereklilikleri de ilgili tahsis, izin veya ihale belgelerinde öngörülmesine bağlı. Metin, bütün bataryalara aynı teknik şartların uygulandığı tek bir eşik kurmuyor.
500 kW sınırı ayrı bir frekans kontrol yükümlülüğü
Düzenlemenin birinci eki, 500 kW ve üzerindeki depolama tesisleri için frekans değişimlerine tepki koşulları getiriyor. Bunlar, düşük frekansta tüketimin azaltılması ve belirlenen koşullar sağlandığında üretim moduna geçilmesi gibi işlevleri kapsıyor. Ancak 500 kW, bütün tesislerin grid-forming olmak zorunda kaldığı genel bir sınır değil; frekans kontrol hükümlerinin kapsam eşiği.
Uygunluk, tesisin bağlantı noktasında gösterilecek
Yeni çerçevede ekipmanın tek başına belirli bir özelliğe sahip olması yeterli değil. Grid-forming performansının, tesisin şebekeye bağlandığı noktada ve birden fazla ünitenin birlikte çalışması dikkate alınarak gösterilmesi gerekiyor.
C ve D sınıfındaki tesisler için şebeke işletmecisine simülasyon raporu ve işletmecinin istediği biçimde simülasyon modelleri sunulacak. Bağlantı öncesinde tesis sahibi, ekipman üreticisinin beyanını da içeren uygunluk beyanını hazırlayacak. Uygunluğun tesisin işletme ömrü boyunca korunması da yükümlülükler arasında.
Kurallar, yürürlük tarihinden sonra sunulan başvurulara uygulanıyor. Mevcut tesisler ise düzenlemede tanımlanan önemli değişiklik kapsamındaki büyütme, modernizasyon veya ekipman yenileme işlemlerinde yeni koşullara tabi oluyor. Bu nedenle karar, mevcut bütün bataryaların hemen dönüştürülmesi anlamına gelmiyor.
Türkiye’deki depolama projeleri için neden önemli?
Yeşil Haber’in Avrupa’daki grid-forming standartları hazırlığını ele alan haberinde teknik rehberler ve standart çalışmaları öne çıkıyordu. Portekiz’in adımı, bu yaklaşımın ulusal bağlantı koşullarına nasıl yerleştirilebildiğini gösteriyor.
Türkiye açısından bağlantı, depolama tesislerinin şebeke uyumluluğu ve teknik doğrulaması tartışmasıyla kurulabilir. Portekiz örneğinin işaret ettiği konu; inverter seçimi, kontrol sistemi, simülasyon ve bağlantı performansının proje tasarımında birlikte ele alınması. Portekiz’in güç eşikleri ise Türkiye için geçerli bir yükümlülük oluşturmuyor.
Bu düzenleme neyi göstermiyor?
Grid-forming şartının yürürlüğe girmesi, yeni batarya kapasitesinin işletmeye alındığı veya elektrik kesintilerinin önleneceğinin garanti edildiği anlamına gelmiyor. Teknik kabiliyetin tesis bazında doğrulanması ve şebeke işletmecisinin koşullarına uygun kullanılması gerekiyor. Ayrıca düzenlemenin grid-forming eki, pompalı hidroelektrik depolamayı ve senkron atalet sağlayabilen diğer depolama tesislerini kendi kapsamı dışında tutuyor.
Siz ne düşünüyorsunuz?
Türkiye’de depolama yatırımlarının değerlendirilmesinde kapasite kadar şebeke kararlılığına katkının da görünür olması için hangi performans verileri açıklanmalı?
Kaynaklar
Diário da República, Portaria n.º 464-A/2026/1, elektrik depolama tesislerinin bağlantı koşulları ve teknik gereklilikleri, 22 Ekim 2026. Ana metin: 1, 4, 7 ve 9. maddeler. Ek I: frekans tepkisi hükümleri. Ek II: kapsam, sınıflandırma ve uygunluk hükümleri.
İlgili haberler
- Avrupa’da grid-forming standartları için teknik hazırlık hızlandı
- Depolama projeleri için teknik eşik yükseldi: 2026 kriterleri ne anlama geliyor?
- Sungrow 19 saniyelik grid forming black start testini tamamladığını açıkladı
- Şebeke ataleti nedir? 0,4 Hz/s değişim hızı örneği
