Yeşil çelik, geleneksel üretime göre sera gazı emisyonları önemli ölçüde azaltılmış çelik için kullanılan bir adlandırmadır. İngilizce karşılığı green steel olan ifade, tek başına belirli bir emisyon eşiği veya sertifika göstermez. Ürünün nasıl üretildiği ve emisyonlarının hangi kapsamda ölçüldüğü açıklanmalıdır.
Yeşil çelik nasıl üretilir?
Geleneksel yüksek fırında demir cevherindeki oksijenin uzaklaştırılmasında kömürden elde edilen kok kullanılır. Hurdanın elektrik ark ocağında eritilmesi, cevherden yeni demir üretimi ihtiyacını azaltabilir. Ancak elektrik ark ocağı kullanmak tek başına düşük emisyon garantisi değildir; elektriğin kaynağı ve ocağa giren demirin üretim biçimi sonucu etkiler.
Bir başka yol, cevheri hidrojenle doğrudan indirgemek ve elde edilen demiri elektrik ark ocağında çeliğe dönüştürmektir. Hidrojen oksijeni bağlarken karbondioksit yerine su oluşur; buna rağmen hidrojenin ve elektriğin üretim emisyonları hesaba katılmalıdır. Dünya Çelik Birliğinin üretim açıklaması, hurda kullanımı, verimlilik ve yeni teknolojilerin birlikte değerlendirilmesini vurgular. Karbon yakalama da bazı üretim yollarında azaltıma katkı sağlayabilir.
100 ton çelik için emisyon hesabı
Öğretici örnek: Aynı teknik özellikte 100 ton çeliğin, aynı hesap sınırlarıyla karşılaştırıldığını varsayalım. İlk ürünün emisyon yoğunluğu ton başına 2 ton CO₂e, alternatifin 0,5 ton CO₂e olsun. Toplamlar 100 × 2 = 200 ton ve 100 × 0,5 = 50 ton CO₂e olur. Aradaki 150 ton fark, yüzde 75 azalma demektir.
Bu değerler varsayımsaldır; belirli bir tesisin performansı veya yeşil çelik sertifikası değildir. Kapsam, ürün niteliği ve veri yöntemi eşleşmeden oranlar karşılaştırılamaz. Malzemenin üretim etkisinin bir yapı hesabına nasıl girdiğini gömülü karbon sözlük maddemiz açıklar.
Teknolojilerin pilot ölçekte sınanmasına örnek olarak ADB’nin yeşil çelik çağrısına ilişkin 19 Ekim 2026 tarihli haberimiz okunabilir. Haberdeki yüzde 50–80 azaltım, çağrının hedefidir; tamamlanmış projelerin ölçülmüş sonucu değildir.
Türkiye’de bu dönüşümün üretim ve finansman boyutunu, Türkiye’nin 2053 çelik yol haritası üzerine analizimizde ele alıyoruz.
Düşük emisyon ile sıfıra yakın emisyon aynı mı?
Uluslararası Enerji Ajansı, düşük emisyonlu üretim ile sıfıra yakın emisyonlu üretimi ayrı değerlendirir. Daha az salım, kendiliğinden sıfıra yakın üretim anlamına gelmez. Ölçüm yöntemi, hurda payı ve kapsanan emisyonlar görünür olmalıdır. Fiziksel üretim azaltımı ile dışarıdan alınan karbon denkleştirmesi de ayrı tutulmalıdır.
Buradaki düşük karbon ifadesi, çeliğin alaşımındaki karbon oranını anlatmaz. Çeliğin kimyasal bileşimi ile üretimin iklim etkisi farklı özelliklerdir; yeşil çelik, karbon içermeyen çelik demek değildir.
