WNISR 2026: Güneş net üretimde nükleeri geçti, Akkuyu ve SMR hedefleri hangi aşamada?

Dünya Nükleer Endüstrisi Durum Raporu 2026 (WNISR 2026), güneşin 2025’te küresel net elektrik üretiminde nükleeri ilk kez geçtiğini ortaya koydu.

Hızlı bakış

• WNISR 2026’ya göre güneş, 2025’te 2.783 teravatsaat net elektrik üretimiyle nükleeri ilk kez geçti.
• Nükleer üretim 2.703 teravatsaatle rekor kırarken küresel artışın tamamı Çin’den kaynaklandı.
• Akkuyu’nun dört ünitesi için raporda yer alan 2026–2029 sıralaması, WNISR 2025’e göre değişmedi.
• Akkuyu için açıklanan yaklaşık 9 milyar dolarlık ek finansmanın 2026–2027 döneminde kullanılması öngörülüyor.
• Türkiye’nin ilk SMR için 2030’ların ilk yarısı beklentisine eşlik eden TÜNAŞ–USTDA anlaşması, yaklaşık 2 milyon dolarlık teknik değerlendirme çalışmasını kapsıyor.
• Sabit depolamada 70 dolar/kWh seviyesine inen batarya paketi fiyatı, kurulu tesisin toplam maliyetini göstermiyor.

29 Eylül 2026’da İstanbul’da tanıtılan Dünya Nükleer Endüstrisi Durum Raporu, güneş enerjisinin 2025’te küresel net elektrik üretiminde nükleer santralleri ilk kez geride bıraktığını ortaya koydu. Türkiye’yi özel bir bölümde inceleyen WNISR 2026, Akkuyu’daki gecikmeleri, finansman sorunlarını ve yeni reaktör arayışlarını değerlendiriyor. Türkiye’nin aynı dönemde açıkladığı küçük modüler reaktör beklentisi ise teknoloji seçimi, lisanslama ve yatırım takviminin hangi aşamada olduğu sorusunu öne çıkarıyor.

Güneş nükleeri hangi ölçüte göre geçti?

Raporun 2025 verilerine göre dünyada güneşten 2.783 teravatsaat, nükleerden 2.703 teravatsaat, rüzgardan 2.687 teravatsaat net elektrik üretildi. Güneş, nükleerin yaklaşık yüzde 3 üzerine çıkarken güneş ve rüzgarın toplam üretimi 5.470 teravatsaatle nükleerin iki katını aştı. Yıllık üretim artışı güneşte yaklaşık yüzde 30, rüzgarda yüzde 8, nükleerde yüzde 1,1 oldu.

Buradaki belirleyici ayrıntı, karşılaştırmanın net elektrik üretimine dayanması. Net üretim, tesislerin kendi elektrik tüketimi çıkarıldıktan sonraki miktarı ifade ediyor. WNISR’nin brüt üretim üzerinden hesapladığı küresel paylarda ise nükleer yüzde 8,8, güneş yüzde 8,7 seviyesinde bulunuyor. Bu nedenle güneşin nükleeri geçtiği bulgusu, kullanılan ölçüt belirtilerek okunmalı.

Nükleer üretim rekor kırdı, büyüme Çin’de yoğunlaştı

Nükleer elektrik üretimi 2025’te gerilemedi; 2.703 teravatsaatle yeni zirvesine ulaştı. WNISR’ye göre küresel artışın tamamı Çin’deki büyümeden kaynaklandı. Çin’in nükleer üretimi yüzde 7,6 artarken Çin dışındaki toplam üretim yüzde 0,2 azaldı. Nükleerin dünya brüt elektrik üretimindeki yüzde 8,8’lik payı ise son 45 yılın en düşük düzeyine indi.

2025’te dört reaktör devreye alınırken yedi reaktör kapatıldı. Uzun süreli duruşta bulunan üniteler hariç işletmedeki nükleer kapasite, 0,5 gigavat azalarak 368,6 gigavata geriledi. Raporun kapasite düşüşü bulgusu bu işletmedeki filo tanımına dayanıyor; uzun süreli duruştaki reaktörleri de içeren toplam kurulu güçle karıştırılmaması gerekiyor.

Akkuyu’nun 2026–2029 takviminde ne değişti?

WNISR 2026’nın reaktör tablosunda Akkuyu-1 için 2026, Akkuyu-2 için 2027, Akkuyu-3 için 2028, Akkuyu-4 için 2029 gösteriliyor. Aynı sıralama WNISR 2025’te de bulunuyordu. Dört ünitenin başlangıçta öngörülen 2023, 2024, 2025 ve 2026 tarihlerine göre gecikmiş olması da önceki raporda kayıtlıydı. Dolayısıyla 2026–2029 aralığı, bu yıl ilk kez açıklanmış yeni bir erteleme takvimi değil.

Yeni rapor, ilk ünitenin devreye alınma sürecini ve sonraki ünitelerin birer yıl arayla işletmeye girmesi yaklaşımını tartışıyor. Bu sıralama, bütün üniteler için ayrı ayrı kesinleşmiş güncel ticari işletme tarihleri olarak okunamaz. İlk ünitede gerçekleşecek ilerleme ve gerekli izinler, diğer ünitelerin takvimini değerlendirmek açısından belirleyici olmaya devam ediyor.

İlk elektrik üretimi ile ticari işletme farklı aşamalar

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 9 Haziran 2026 açıklamasına göre Akkuyu-1’de reaktör basınç kabına 163 temsili yakıt demeti yüklendi. Gerçek yakıt yüklemesinin provası niteliğindeki işlem, devreye alma hazırlıklarının bir parçasıydı. Bakanlık, ilk üniteden 2026 sonuna kadar ilk elektrik üretimini hedeflediğini bildirdi. Testler, ilk elektrik üretimi, şebeke bağlantısı ve ticari işletme aynı aşamayı ifade etmediği için bu hedef, tam ticari işletmenin başladığı şeklinde yorumlanamaz.

Akkuyu finansmanı ve yaptırım baskısında hangi gelişmeler var?

WNISR 2026’nın Türkiye bölümündeki önemli güncellemelerden biri ek finansman açıklaması. Bakan Alparslan Bayraktar, 26 Aralık 2025’te Rusya’nın Akkuyu için yaklaşık 9 milyar dolar yeni finansman sağladığını, kaynağın muhtemelen 2026–2027 döneminde kullanılacağını ve 2026 için 4–5 milyar dolar dış finansman beklendiğini söyledi. Bu açıklama, tutarın tamamının Türkiye’ye aktarıldığını veya proje için harcandığını tek başına göstermiyor.

Raporda ele alınan ABD bankalarında engellenen en az 2 milyar dolarlık transferler ve Siemens ekipmanlarının teslim edilmemesi kaynaklı sorunlar ise önceki WNISR sürümlerinde de yer alıyordu. 2026 raporu bunları yeni finansman ve ortaklık arayışlarıyla birlikte yeniden değerlendiriyor. Rus tarafının finansman sorunlarının çözüldüğüne ilişkin beyanları ile Türkiye-Rusya doğal gaz ödemeleri üzerinden bir mahsuplaşma mekanizması kurulduğuna dair haberler, bloke tutarın serbest bırakıldığına ilişkin bağımsız doğrulamayla aynı anlama gelmiyor.

Akkuyu’da Türk ve yabancı yatırımcılarla ortaklık görüşmeleri de raporda aktarılıyor. Ancak yatırımcı ilgisi ve görüşmeler, tamamlanmış hisse devri olarak sunulmuyor. Finansman yapısındaki değişimi değerlendirmek için gerçekleşen sermaye girişleri ve kesinleşmiş ortaklık koşulları önem taşıyor.

Şantiyedeki çalışan sayısı azaldı, neden dağılımı açıklanmadı

Raporun karşılaştırdığı Bakanlık yanıtlarında Akkuyu sahasındaki çalışan sayısı Haziran 2025’te 20 bin, Mart 2026’da 12 bin olarak bildiriliyor. İki açıklama arasında 8 bin kişilik fark bulunuyor. Bu veriler, farkın tamamının işten çıkarma olduğunu veya yalnızca finansman sorunlarından kaynaklandığını göstermiyor; işlerin aşaması, personel hareketleri ve ayrılma nedenleri ayrıca açıklanmış değil.

Rusya bağımlılığı ve Türkiye’nin nükleer hedefleri nasıl karşılaştırılmalı?

WNISR, Akkuyu’yu Türkiye’nin Rusya ile enerji ilişkisinin uzun vadeli boyutlarından biri olarak ele alıyor. Finansman, reaktör teknolojisi, yakıt hizmetleri ve işletme bağlantıları, enerji güvenliği tartışmasının farklı unsurlarını oluşturuyor. Yeni projelerde farklı ülkelerle yürütülen görüşmeler ise tedarikçi çeşitlendirme arayışını gösteriyor; görüşmelerin varlığı Akkuyu’nun mevcut yapısının değiştiği anlamına gelmiyor.

Bakanlığın açıkladığı hedef, 2050’ye kadar büyük reaktörler ve SMR’larla toplam 20 gigavat nükleer kapasiteye ulaşmak. Kasım 2025 açıklamasında Akkuyu, Sinop ve Trakya’da toplam 12 büyük reaktör ile 5 gigavat SMR kapasitesi ve elektrik üretiminde en az yüzde 10–15 nükleer payı öngörülüyordu. 5 gigavatlık SMR hedefi, toplam 20 gigavatlık hedefin içindeki bileşen olarak ele alınmalı.

Türkiye’nin ilk SMR hedefi hangi aşamada?

Bayraktar’ın New York temasları sırasında yaptığı ve Anadolu Ajansının 23 Eylül 2026’da aktardığı açıklama, ilk SMR için 2030’ların ilk yarısını işaret ediyor. Bakan, “2030’ların ilk yarısında inşallah Türkiye’de ilk SMR’yi görürüz diye ümit ediyorum” dedi. Bu ifade, belirli bir tesis için kesinleşmiş devreye alma tarihinden ziyade takvim beklentisini yansıtıyor.

Açıklama, DEİK Türkiye-ABD İş Konseyinin düzenlediği 19. Türkiye Yatırım Konferansı kapsamındaki Enerji Yuvarlak Masa Toplantısı sonrasında yapıldı. İstanbul’daki WNISR tanıtımından ayrı olan bu toplantıya Bakan’ın katılımı DEİK tarafından doğrulanıyor.

TÜNAŞ–USTDA anlaşması teknik değerlendirmeyi finanse ediyor

Bakanlığın 22 Eylül açıklamasına göre Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) ile ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) arasındaki anlaşma, yaklaşık 2 milyon dolar bütçeli ve en az bir yıl sürecek teknik çalışmayı kapsıyor. USTDA’nın finanse edeceği çalışmada dört ABD’li şirketin SMR tasarımları ve beş farklı dördüncü nesil reaktör tasarımı değerlendirilecek.

İnceleme; teknik özellikler, maliyetler, lisanslama, tedarik zinciri, finansman modelleri, saha seçimi ve yasal çerçeveyi kapsıyor. Anlaşma, uygulanabilirliği değerlendirme aşamasını somutlaştırıyor; reaktör satın alma sözleşmesi veya nihai yatırım kararı niteliği taşımıyor. Bayraktar’ın SMR yatırımcılarına yönelik teşvik ve muafiyetleri içerebilecek düzenleme açıklaması da hazırlık çalışmasına işaret ediyor.

Güneş ve depolama, Türkiye’nin yatırım hesabını nasıl etkiliyor?

Türkiye’nin 2035 hedefi, güneş ve rüzgarda toplam 120 gigavat kurulu güce ulaşmak. Bakanlığın 26 Eylül 2026’da yayımladığı verilere göre ağustos sonunda güneş kapasitesi 27.914 megavat, rüzgar kapasitesi 15.434 megavat, toplamları ise 43.348 megavattı. Hedefle mevcut kapasite arasındaki fark yaklaşık 76,7 gigavat. Bu büyüklük, yeni üretim yatırımlarının yanında şebeke bağlantıları ve esneklik ihtiyacını da gündeme getiriyor.

WNISR’ye göre 2025’te dünya genelinde 104 gigavat güç ve 257 gigavatsaat enerji kapasitesine sahip batarya depolama sistemi şebekeye bağlandı. BloombergNEF’in fiyat araştırması ise sabit depolama uygulamalarındaki ortalama batarya paketi fiyatının 2025’te yüzde 45 azalarak 70 dolar/kWh seviyesine indiğini gösteriyor.

Bu fiyat, batarya paketine ait. İnverter, bağlantı, kurulum, güvenlik sistemleri, finansman ve işletme giderleriyle birlikte tamamlanmış bir depolama tesisinin toplam maliyetini göstermiyor. Güneş-depolama ile nükleer karşılaştırmasında aynı hizmetin, teslim edilen elektriğin, depolama süresinin ve güvenilirlik koşullarının esas alınması gerekiyor. Türkiye’de tahsis edilen veya önlisans verilen depolama gücü de işletmeye alınmış kapasiteyle eş tutulamaz.

Kurulu güç tek başına arz fazlasını göstermez

WNISR’nin Türkiye bölümünde, yaklaşık 125 gigavat mevcut kapasiteye 80 gigavat güneş ve rüzgar ilavesi anlatılırken toplam için 244 gigavat veriliyor. Açıklanan iki büyüklüğün toplamı yaklaşık 205 gigavat olduğu için bu hesap açıklamaya ihtiyaç duyuyor. Ayrıca farklı kaynakların kurulu güçlerini toplamak, saatlik üretim, talep, depolama ve şebeke kısıtları incelenmeden arz fazlası sonucuna ulaşmak için yeterli değil.

Türkiye açısından yatırım kararlarını belirleyecek karşılaştırma; projelerin ne zaman elektrik sağlayacağı, toplam finansman maliyeti, tedarik güvencesi ve elektrik sistemine katkısı üzerinden kurulmalı. WNISR 2026’nın ortaya koyduğu üretim farkı bu tartışmaya güncel veri sağlarken Akkuyu ve SMR hedeflerinin değerlendirilmesi, açıklanan takvimlerin izin, finansman ve gerçekleşme bilgileriyle birlikte izlenmesini gerektiriyor.

Raporun tam metni

Dünya Nükleer Endüstrisi Durum Raporu 2026’nın İngilizce tam metnine (PDF) ve World Nuclear Industry Status Report 2026 resmi yayın sayfasına ulaşabilirsiniz.

Okura soru

Sizce Türkiye, nükleer, güneş ve depolama yatırımlarını planlarken maliyet, devreye alma süresi ve tedarik güvencesini nasıl dengelemeli? Görüşlerinizi yorumlarda paylaşın.

İlgili haberler

• ABD ve Türkiye Beyaz Saray’da sivil nükleer işbirliği mutabakatı imzaladı
• Türkiye-Güney Kore SMR hattı derinleşirken Japonya 14 reaktörü yenilemeye hazırlanıyor
• NDK’nın 2025-58/3 kararı: Nükleer güvenlikte yeni raporlama dönemi
• 33 GW batarya, 1,1 saat: Türkiye’nin depolama açığı
• BNEF LCOE 2026: Batarya depolama maliyeti 78 dolar/MWh ile rekor düşük seviyeye indi