Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı yürürlüğe girerken 1 GW veri merkezi hedefinin elektrik, su, şebeke ve karbon koşulları uygulamanın temel sınavı olacak.
Hızlı bakış
- Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı 2030’a kadar en az 1 GW veri merkezi kurulu gücü hedefliyor.
- 1 GW veri merkezi kapasitesinin yıllık elektrik tüketimi güç tanımı kullanım oranı ve PUE değerine göre değişiyor.
- Yapay zeka altyapısının büyümesi düşük karbonlu elektrik şebeke bağlantısı depolama ve kesintisiz güç ihtiyacını artırıyor.
- Veri merkezlerinin soğutma teknolojisi su tüketimi ve WUE performansı planın çevresel etkisini belirleyecek.
- Kamu destekleriyle büyüyecek veri merkezi yatırımlarının enerji su ve emisyon verilerinin düzenli olarak açıklanması önem taşıyor.
18 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe giren plan, Türkiye’nin yapay zeka kapasitesini büyütmek için ölçülebilir insan kaynağı, yatırım ve veri merkezi hedefleri belirliyor. Yeşil Haber açısından temel soru ise bu dijital büyümenin hangi elektrik sistemi, su kullanımı ve çevresel performans ölçütleriyle gerçekleştirileceği.
Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı neyi değiştirdi
2026–2030 dönemini kapsayan Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girdi. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan plan, kamu kurumları, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları için ortak bir uygulama çerçevesi oluşturuyor.
Plan, fark et, istifade et, üret ve yönet başlıkları altında dört temel eksen ve 16 eylem içeriyor. Açıklanan hedefler arasında iki yılda 5 milyon kişiye yapay zeka okuryazarlığı eğitimi verilmesi, 10 bin ileri düzey yapay zeka uzmanı ve 100 bin uygulama profesyoneli yetiştirilmesi, en az 2 bin kamu veri setinin kullanıma açılması ve kamu yatırım programlarından yapay zeka projelerine en az %2 pay ayrılması bulunuyor.
Veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapılarında en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı kaynağın harekete geçirilmesi ve plan kapsamındaki kaynaklarla 1 trilyon TL’yi aşan katma değer oluşturulması hedefleniyor. Hedeflerin ekonomik karşılığının yanında enerji ve doğal kaynak etkisinin de ölçülebilir göstergelerle izlenmesi gerekiyor.
1 GW veri merkezi hedefi ne anlama geliyor
Plan, Türkiye’nin veri merkezi kurulu gücünün 2030’a kadar en az 1 GW’a çıkarılmasını öngörüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 30 Haziran 2025’te Türkiye’deki veri merkezi yatırımlarının yaklaşık 250 MW düzeyinde olduğunu açıklamıştı. Açıklanan başlangıç değeri esas alındığında 1 GW hedefi, veri merkezi ölçeğinin yaklaşık dört katına çıkarılması anlamına geliyor.
Hedeflenen 1 GW, Haziran 2026 sonunda 126.113 MW’a ulaşan Türkiye’nin toplam elektrik kurulu gücünün yaklaşık %0,79’una karşılık geliyor. Aynı büyüklük, Haziran 2025 ile Haziran 2026 arasındaki 6.373 MW’lık net kapasite artışının yaklaşık %15,7’sine eşit. Ancak veri merkezi gücü ile elektrik santrali kurulu gücü aynı ölçüyü ifade etmiyor. Veri merkezleri kesintisiz ve yoğun elektrik talebi oluştururken güneş ve rüzgar santrallerinin üretimi hava koşullarına göre değişiyor.
1 GW BT yükü mü yoksa toplam tesis gücü mü
Enerji hesabını belirleyen ilk ayrım, 1 GW hedefinin bilgi teknolojileri ekipmanının gücünü mü yoksa soğutma ve yardımcı sistemleri de kapsayan toplam tesis gücünü mü ifade ettiğidir. Açıklanan metinlerde bu tanım netleştirilmedi.
Hedef toplam tesis gücünü ifade ediyorsa veri merkezlerinin ortalama %85 kullanım oranıyla yıllık elektrik tüketimi yaklaşık 7,45 TWh olur. Kullanım oranı %70 olduğunda tüketim 6,13 TWh’a, %90 olduğunda ise 7,88 TWh’a ulaşır.
Hedef yalnızca BT ekipmanı yükünü ifade ediyorsa toplam tüketimin hesaplanmasında güç kullanım etkinliği olarak adlandırılan PUE değeri devreye girer. 1 GW BT yükü, %85 kullanım oranı ve 1,2 PUE ile yaklaşık 8,94 TWh, 1,3 PUE ile 9,68 TWh, 1,4 PUE ile 10,43 TWh yıllık elektrik tüketimine karşılık gelir.
Bu nedenle planın uygulanmasında veri merkezi kapasitesinin hangi güç tanımıyla raporlanacağı, PUE sınırının ne olacağı ve gerçekleşen elektrik tüketiminin kamuya nasıl açıklanacağı temel göstergeler arasında bulunmalı.
10 TWh elektrik talebi ne kadar yeni üretim gerektirir
Veri merkezi filosunun yıllık elektrik ihtiyacının yaklaşık 10 TWh düzeyine ulaşması halinde bu talebin yalnızca yıllık enerji miktarı üzerinden yenilenebilir üretimle eşleştirilmesi önemli bir kapasite gerektirir. Yeşil Haber hesabına göre 10 TWh üretim için %18–20 kapasite faktörü aralığında yaklaşık 5,7–6,3 GW güneş veya %30–35 kapasite faktörü aralığında yaklaşık 3,3–3,8 GW rüzgar kapasitesine ihtiyaç duyulur.
Bu karşılıklar tek bir kaynağa dayalı yatırım önerisi değil, talebin ölçeğini göstermek için yapılan dönüşümlerdir. Gerçek elektrik tedariki güneş, rüzgar, hidroelektrik, depolama, şebeke elektriği ve kesintisiz üretim kaynaklarının birlikte kullanıldığı bir portföye dayanabilir.
Yıllık yenilenebilir eşleştirme neden yeterli olmayabilir
Bir veri merkezinin yıllık tüketimi kadar yenilenebilir elektrik satın alması, tesisin günün her saatinde aynı kaynaktan beslendiği anlamına gelmez. Güneş üretimi gece sona ererken veri merkezinin tüketimi devam eder. Rüzgar üretimi de dönemsel dalgalanma gösterir.
Karbon etkisinin güvenilir biçimde ölçülmesi için yalnızca yıllık sertifika miktarının değil, elektrik tüketiminin hangi saatlerde hangi kaynaklarla eşleştirildiğinin de açıklanması gerekir. Fiziksel veya finansal elektrik alım anlaşmaları, YEK-G belgeleri, depolama kullanımı ve şebeke karışımı farklı karbon sonuçları doğurabilir.
Planın veri merkezlerinde enerji verimliliğini uluslararası standartlarla güvence altına alacak hukuki düzenleme hedefi bu nedenle önemli. Düzenlemenin PUE sınırı, yenilenebilir elektrik tedariki, saatlik karbon yoğunluğu ve yedek güç sistemlerinin yakıt kullanımı gibi unsurları kapsayıp kapsamayacağı uygulamanın çevresel niteliğini belirleyecek.
Veri merkezlerinin su hesabında hangi bilgiler eksik
Yapay zeka altyapısının çevresel etkisi yalnızca elektrik tüketiminden oluşmuyor. Veri merkezlerinde kullanılan soğutma sistemi, doğrudan ve dolaylı su tüketimini belirliyor. Su kullanım etkinliği olarak adlandırılan WUE değeri, tesisin işlediği yük karşılığında ne kadar su kullandığını ölçmek için kullanılabiliyor.
Kamuya açıklanan plan hedeflerinde veri merkezlerinin su tüketimi, WUE sınırı, soğutma teknolojisi, geri kazanılmış su kullanımı veya su stresi bulunan havzalarda uygulanacak yer seçimi kriterleri belirtilmedi. Bu eksiklik, Türkiye’nin iklim değişikliğiyle artan kuraklık ve su stresi riski açısından ayrıca ele alınmalı.
Su tüketimi neden yer seçiminin parçası olmalı
Aynı kapasitedeki iki veri merkezi, kullanılan soğutma mimarisine ve bulunduğu iklime bağlı olarak farklı su ve elektrik tüketimine sahip olabilir. Su tüketimini azaltan sistemler bazı koşullarda daha fazla elektrik kullanabilir; yoğun su kullanan evaporatif soğutma ise yerel su kaynakları üzerindeki baskıyı artırabilir.
Bu nedenle izin ve teşvik süreçlerinde tesis bazında PUE ve WUE hedeflerinin, havza su riskinin, kullanılacak su kaynağının ve atık ısı değerlendirme planının birlikte açıklanması gerekir. Yıllık ortalamaların yanında sıcak dönemlerdeki tepe su ve elektrik talebi de izlenmeli.
1 GW kesintisiz talep elektrik şebekesini nasıl etkiler
Veri merkezleri yüksek bağlantı gücü, kesintisiz çalışma ihtiyacı ve güç kalitesi gereksinimi nedeniyle şebeke planlamasında özel bir yük sınıfı oluşturuyor. Yeni kapasitenin hangi bölgelere kurulacağı, iletim bağlantısı, trafo kapasitesi, yedekleme, depolama ve bölgesel üretim kaynaklarıyla birlikte değerlendirilmek zorunda.
Uluslararası Enerji Ajansı, elektrik şebekelerindeki kısıtlar giderilmezse 2030’a kadar planlanan küresel veri merkezi kapasitesinin yaklaşık %20’sinin bağlantı gecikmesi riskiyle karşılaşabileceğini hesaplıyor. Türkiye’de de yalnızca toplam üretim kapasitesinin yeterli olması, belirli bir bölgede 24 saat kesintisiz yüksek güç sağlanabileceği anlamına gelmiyor.
Veri merkezi kümelerinin yoğunlaşacağı bölgelerde bağlantı yatırımlarının maliyetini kimin karşılayacağı, tüketimin esnekliğe ne ölçüde katılacağı ve yedek jeneratörlerin emisyonlarının nasıl sınırlandırılacağı açıklanmalı. Depolama sistemleri kısa süreli kesintiler ve şebeke dengelemesi için katkı sağlayabilir; ancak günler süren enerji açığını tek başına çözmeyebilir.
Kamu destekleri çevresel koşullara bağlanacak mı
Türkiye, HIT-30 programı kapsamında veri merkezi yatırımları için 1,5 milyar dolarlık, yapay zeka yatırımları için ise 1,6 milyar dolarlık destek hacmi açıkladı. Toplam 3,1 milyar dolarlık bu iki çağrı, 1 GW hedefinin yatırım ayağında temel araçlardan biri olacak.
HIT-Veri Merkezi çağrısında enerji verimliliği yatırım niteliğinin bir parçası olarak tanımlanıyor. Bununla birlikte desteğin PUE ve WUE eşikleri, düşük karbonlu elektrik tedariki, saatlik emisyon verisi, yer seçimi ve su stresi gibi performans şartlarına nasıl bağlanacağı kamuya açıklanacak uygulama belgeleriyle netleşecek.
KOSGEB kredisi hesaplama talebini büyütecek
KOSGEB’in 9 Temmuz 2026’da başlattığı Yapay Zeka Kredi Programı, Teknogirişim Rozeti sahibi işletmelere 500 bin TL ile 5 milyon TL arasında kredi sağlıyor. GPU, CPU ve RAM kaynakları, veri depolama, veri merkezi hizmetleri ile yapay zeka araçları program kapsamında finanse edilebiliyor.
İlk 12 ay geri ödemesiz dönemin ardından 12 eşit taksit öngören programda hizmetlerin KOSGEB ile protokol imzalayan veri merkezlerinden alınması gerekiyor. Kamuya açıklanan program metninde bu veri merkezleri için yenilenebilir elektrik, PUE, WUE veya emisyon raporlama şartı belirtilmiyor. Akreditasyon ölçütlerine çevresel performansın eklenmesi, kamu destekli hesaplama talebinin enerji ve su etkisini görünür hale getirebilir.
TÜRKSAT Gölbaşı yatırımı hangi ölçekte
Planın altyapı hedefi sahadaki yatırımlarla da ilerliyor. Temeli 22 Temmuz 2026’da atılan TÜRKSAT Gölbaşı Veri Merkezi’nin 35.300 metrekare toplam alana, 6.300 metrekare beyaz alana, altı sistem salonuna ve iki yüksek performans odasına sahip olması planlanıyor.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının açıklamasına göre tesisin kurulu güç kapasitesi 33 MVA olacak ve merkez yapay zeka eğitimi ile yüksek performanslı hesaplama altyapısı sunacak. Projenin yaklaşık bir buçuk yılda tamamlanarak 2028’in başında hizmete alınması hedefleniyor.
Tesis için LEED Gold uyumu, düşük karbon salımı ve enerji verimliliği hedefleri açıklanmış durumda. Buna karşılık beklenen yıllık elektrik tüketimi, PUE ve WUE hedefleri, yenilenebilir elektrik tedarik modeli, yedek jeneratörlerin yakıtı ve atık ısı kullanımı paylaşılmadı. Bu veriler, kurumsal çevre iddiasının işletme performansına nasıl yansıyacağını değerlendirmek için gerekli.
Yapay zeka sürdürülebilirlik için de kullanılacak mı
Yapay zekanın enerji ve kaynak tüketimi kadar sağlayabileceği verimlilik katkısı da planın değerlendirilmesinde dikkate alınmalı. Elektrik şebekesi optimizasyonu, yenilenebilir üretim tahmini, sanayide kestirimci bakım, bina enerji yönetimi, iklim risk analizi, tarımsal sulama ve emisyon ölçümü yapay zekanın çevresel fayda üretebileceği alanlar arasında bulunuyor.
TÜBİTAK’ın 2026 Yapay Zeka Ekosistem Çağrısı’nda iklim değişikliği ve sürdürülebilirliğin öncelikli alanlardan biri olarak belirlenmesi bu yönde somut bir adım. Ancak elde edilecek enerji veya emisyon tasarrufunun, kullanılan yapay zeka sisteminin kendi hesaplama ve altyapı etkisinden ayrı ve ölçülebilir biçimde raporlanması gerekiyor.
Küresel veri merkezi talebi hangi hızla büyüyor
Uluslararası Enerji Ajansına göre veri merkezleri 2024’te 415 TWh elektrik tüketerek küresel elektrik tüketiminin yaklaşık %1,5’ini oluşturdu. Ajans, bu tüketimin 2030’da 945 TWh’a çıkarak iki kattan fazla artmasını bekliyor. Bu miktar Japonya’nın bugünkü toplam elektrik tüketiminden daha yüksek.
Küresel büyümenin yaklaşık yarısının yenilenebilir kaynaklarla karşılanması öngörülse de doğal gaz ve kömürün kısa vadeli ek talebin %40’tan fazlasını karşılayabileceği hesaplanıyor. Bu görünüm, veri merkezine yenilenebilir sertifika tahsis edilmesinin tek başına sistem genelindeki fosil üretim artışını engellemeyebileceğini gösteriyor.
Planın başarısı hangi göstergelerle ölçülecek
Türkiye’nin 1 GW veri merkezi hedefi dijital egemenlik, yerli yapay zeka geliştirme kapasitesi ve teknoloji yatırımları açısından önemli bir ölçek büyümesi sunuyor. Ancak ekonomik başarı ile çevresel sürdürülebilirliğin birlikte sağlanması, hedeflerin megavat ve yatırım tutarı dışında işletme göstergeleriyle de izlenmesini gerektiriyor.
Yayımlanması gereken temel göstergeler, toplam ve BT bazlı kurulu güç, yıllık elektrik tüketimi, PUE ve WUE değerleri, saatlik karbon yoğunluğu, yenilenebilir elektrik tedarik modeli, yedek üretim emisyonları, atık ısı kullanımı, bölgesel şebeke yatırımları ve tesislerin su stresi üzerindeki etkisi olacak.
İlk altı ayda hazırlanması öngörülen ulusal hesaplama stratejisi ve veri merkezlerine ilişkin hukuki düzenleme, bu ölçütlerin bağlayıcı hale gelip gelmeyeceğini gösterecek. Türkiye’nin yapay zeka planının yeşil dönüşüm açısından gerçek sınavı, 1 GW hedefinin ne kadar hızlı kurulduğundan çok, bu kapasitenin hangi elektrik, su ve şeffaflık koşullarıyla işletileceği olacak.
Siz ne düşünüyorsunuz?
Türkiye’nin 1 GW veri merkezi hedefinde öncelik düşük karbonlu elektrik tedarikine mi şebeke yatırımlarına mı yoksa su verimli soğutma teknolojilerine mi verilmeli? Görüşlerinizi yorumlarda paylaşın.
İlgili haberler
- Yapay zeka ve enerji talebi: IEA raporu Türkiye açısından ne söylüyor?
- Yapay zeka veri merkezlerinde sıvı soğutma ve enerji verimliliği
- 2030’a kadar yapay zeka ve veri merkezleri enerji dengesini nasıl değiştirecek?
- OpenAI ve Nvidia’nın 10 GW veri merkezi hamlesinin enerji ve su etkileri
- Meta’nın 20 yıllık nükleer enerji anlaşması veri merkezlerine nasıl güç sağlayacak?
View this post on Instagram
© 2026 Yeşil Haber