Kunming-Montreal çerçevesinin ilk küresel değerlendirmesine göre ulusal hedeflerin yarısından azı yolunda; liderler bugün Erivan’da toplandı.
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD) Sekretaryası, 15 Ekim’de Erivan’da “The State of Biodiversity Action” raporunu yayımladı. BM Genel Sekreteri António Guterres’in tanıttığı rapor, 2022’de kabul edilen Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi kapsamındaki ilk küresel ilerleme değerlendirmesi. Bir gün sonra, 16 Ekim’de Ermenistan’ın başkentinde “Leaders for Nature” (Doğa için Liderler) zirvesi toplandı. Türkiye’yi zirvede Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı temsil ediyor.
Hızlı bakış
- Raporda ne var? Tarafların yaklaşık yüzde 90’ı ulusal hedef belirledi; ancak değerlendirilen hedeflerin yarısından azında ilerleme yolunda.
- Erivan’da liderler ne konuşuyor? Zirvenin “Erivan Eylem Çağrısı” bildirisiyle kapanması bekleniyor; Bakan Yumaklı COP31’e işaret etti.
- Doğanın finansman sorusu Çerçeve, 2030’a kadar yılda en az 200 milyar dolarlık biyoçeşitlilik finansmanı öngörüyor.
Raporda ne var?
Kunming-Montreal çerçevesi, 2030 için 23 küresel hedef ve 2050 için dört uzun vadeli amaç içeriyor. CBD’nin açıklamasına göre sözleşmenin 196 tarafının yaklaşık yüzde 90’ı ulusal biyoçeşitlilik hedeflerini belirledi, yaklaşık yüzde 60’ı ulusal biyoçeşitlilik strateji ve eylem planını hazırladı ve yüzde 70’ten fazlası ulusal raporunu sundu. Yerli halklar, yerel yönetimler, şirketler ve sivil toplum kuruluşlarından yaklaşık 5 bin taahhüt kaydedildi.
Planlama tarafı ilerlese de uygulama geride kalıyor. Tarafların kendi değerlendirmelerine göre, değerlendirilen ulusal biyoçeşitlilik hedeflerinin yarısından azında ilerleme yolunda. Ulusal hedefler ortalama 23 küresel hedeften 22’sine değiniyor; ancak birçoğu bu küresel hedeflerin tam kapsamını karşılamıyor. Guterres raporu tanıtırken “Doğa iyi niyetle gelişmez” dedi. CBD İcra Sekreteri Astrid Schomaker ise “Nerede durduğumuzu biliyoruz. Boşlukların nerede olduğunu biliyoruz” ifadesini kullandı.
Erivan’da liderler ne konuşuyor?
Liderler Zirvesi’nin programında genel kurul oturumları ile biyoçeşitlilik ve finansman üzerine iki yuvarlak masa yer alıyor. Ermenistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Robert Abisoghomonyan’ın açıklamasına göre zirvenin, biyoçeşitliliğin sürdürülebilir kalkınma, gıda güvenliği ve iklim dayanıklılığındaki rolünü yeniden teyit eden “Erivan Eylem Çağrısı” (Yerevan Call to Action) bildirisinin kabulüyle tamamlanması bekleniyor.
Türkiye adına zirveye katılan Bakan Yumaklı’nın genel kurulda ulusal açıklama yapması bekleniyor. Yumaklı, zirve kapsamında Erivan’da gazetecilere yaptığı açıklamada Türkiye’nin Güney Kafkasya’da barış, istikrar ve refahın güçlenmesini istediğini söyledi. Bakan, 2022’de başlayan Türkiye–Ermenistan normalleşme sürecinin Mart 2026’dan bu yana Türk Hava Yolları seferleriyle birlikte yeni bir ivme kazandığını belirtti; COP17’nin önemli mesajlar vereceğini ve COP31’in gelecek ay Antalya’da yapılacağını hatırlattı. Avrupa Komisyonu’nu zirvede İcra Başkan Yardımcısı Teresa Ribera temsil ediyor. Zirveye Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev ve Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov da katıldı.
Doğanın finansman sorusu
Çerçevenin en çok tartışılan hedeflerinden biri finansman. Kunming-Montreal çerçevesi, 2030’a kadar kamu ve özel kaynaklardan yılda en az 200 milyar dolarlık biyoçeşitlilik finansmanı harekete geçirilmesini öngörüyor. Avrupa Komisyonu, 16 Ekim’deki açıklamasında bu hedefe bağlılığını yineledi ve AB’nin 2021–2027 döneminde uluslararası biyoçeşitlilik finansmanını iki katına çıkararak 7 milyar avroya ulaştırma taahhüdünü hatırlattı. Bu rakam yıllık değil, dönemin toplamı. Komisyon, ilaç, tarım-gıda ve biyoteknoloji şirketlerinin dijital dizi bilgisi (DSI) kullanımı karşılığında katkı yapmasını öngören Cali Fonu’nu da COP17’nin gündem başlıkları arasında sayıyor.
Neden önemli
Rapor, 19–30 Ekim’de Erivan’da yapılacak COP17’deki resmî küresel ilerleme incelemesinin bilgi temelini oluşturuyor; incelemenin kendisi konferansta yapılacak ve üst düzey bölüm 27–28 Ekim’de toplanacak. Bu inceleme, çerçevenin yeni planlama, izleme ve raporlama düzeninin ilk sınavı ve 2030’daki COP19’da tekrarlanacak. Erivan süreci, Türkiye’nin ev sahipliğinde 9–20 Kasım’da Antalya’da yapılacak COP31’den yalnızca birkaç hafta önce tamamlanıyor. BM Çevre Programı (UNEP) İcra Direktörü Inger Andersen’in sözleriyle: “İklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve kirlilikle ayrı ayrı mücadele edemeyiz.”
Siz ne düşünüyorsunuz?
Ülkeler doğa hedeflerini kâğıt üzerinde belirledi, ancak uygulamada geride. Sizce açığı kapatmanın anahtarı finansman mı, yoksa ulusal planların uygulanması mı?
Kaynaklar
- CBD Sekretaryası, “The State of Biodiversity Action” basın bülteni, 15 Ekim 2026
- Armenpress, “What to expect at COP17 in Yerevan: Key events and priorities”
- Armenpress, “Turkish Minister of Agriculture and Forestry participates in COP17 Leaders’ Summit in Yerevan”, 16 Ekim 2026
- Armenpress, Bakan Yumaklı’nın Erivan’daki açıklamaları, 16 Ekim 2026
- Avrupa Komisyonu, “EU delivering on COP17 nature and biodiversity targets”, 16 Ekim 2026
- Kazinform, Tokayev’in Erivan’daki Liderler Zirvesi’ne katılımı
- Open.kg, Caparov’un Liderler Zirvesi’ne katılımı
İlgili haberler
- Biyoçeşitlilik zirvesi COP17 Erivan’da: 2030 doğa hedeflerinde ilk küresel değerlendirme
- 7 gezegensel sınır aşıldı: Enerji dönüşümü neden tek başına yetmiyor?
- COP31 öncesi son durak Pasifik: Pre-COP 5–8 Ekim’de Fiji ve Tuvalu’da
- AB Antalya’ya hangi taleplerle geliyor? Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in COP31 pozisyonu
