Değişken hızlı sürücü, bir motorun hızını ve gerektiğinde torkunu prosesin ihtiyacına göre ayarlayan sürücü sistemidir. İngilizcesi variable speed drive, kısaltması VSD’dir. Alternatif akım motorlarında yaygın elektronik uygulaması, besleme frekansını değiştirerek çalışan değişken frekanslı sürücü, yani VFD’dir. Hız kontrol cihazı veya frekans konvertörü adlarıyla da karşılaşılır.
Motorun hızını nasıl ayarlar?
Yaygın bir elektronik sürücüde şebekeden gelen alternatif akım önce doğru akıma çevrilir. Ara devrenin ardından inverter bölümü, motora uygun frekans ve gerilimde alternatif akım üretir. ABB’nin teknik açıklaması, bu dönüşümün motor hızını ihtiyaçla eşleştirmesini anlatır. Burada değiştirilen, motorun beslemesidir; bütün elektrik şebekesinin frekansı değildir.
Örneğin bir havalandırma fanı, hava ihtiyacı azaldığında tam hızda çalışıp akışı klapeyle kısmak yerine yavaşlatılabilir. Pompa, kompresör ve konveyörlerde de uygun yük ve kontrol koşullarında hız ayarı yapılabilir. ABD Enerji Bakanlığı ve Hydraulic Institute pompa rehberi, hız kontrolünü vana veya baypasla debi kontrolünden ayırır; her sistem için uygun olmadığını da vurgular.
6.000 kWh tasarruf nasıl hesaplanır?
Varsayımsal bir fan sisteminin, aynı gerekli havalandırma hizmetini sağlarken eski kontrolle ortalama 20 kW, uygun hız kontrolüyle 14 kW elektrik çektiğini düşünelim. Bu değerler motor etiket gücü değil, sürücü kayıpları dahil şebekeden çekilen ortalama güç olsun.
Tasarruf = (20 − 14) kW × 1.000 saat = 6.000 kWh.
Örnekte tüketim 20.000 kWh’den 14.000 kWh’ye iner; azalma yüzde 30’dur. Rakamlar ölçülmüş bir tesise ait değildir ve her sürücünün yüzde 30 tasarruf sağlayacağı anlamına gelmez. Gerçek sonuç; ihtiyaç profiline, çalışma süresine, motor ve sürücü verimine, basınç gereksinimine ve önceki kontrol yöntemine bağlıdır.
Türkiye’de otomasyon, döner ekipman ve iklimlendirme çözümlerinin sanayiye aktarılmasına ilişkin bir bağlamı 8 Ocak 2019 tarihli sanayide enerji verimliliği toplantısı haberimiz sunuyor. Haberdeki yatırım ve verimlilik hedefleri, gerçekleşmiş sürücü tasarrufu ölçümü değildir.
Hangi kavramlarla karıştırılmamalı?
Yumuşak yol verici öncelikle kalkışın kontrolüne yöneliktir; sürekli hız ayarı yapan sürücüyle aynı işlevi üstlenmez. Yüksek verimli motor da tek başına ihtiyaca göre hız kontrolü sağlamaz. Sürücü seçilirken motor uyumu, asgari çalışma hızı ve güç kalitesi birlikte değerlendirilir. Elektrik dalga biçimindeki etkiler için harmonik bozulma rehberimize bakılabilir.
