Karbon bütçesi, küresel ısınmayı belirli bir düzeyde ve belirli bir olasılıkla sınırlandırmak için atmosfere salınabilecek toplam net insan kaynaklı karbondioksit miktarıdır. İngilizce karşılığı carbon budget, kalan kısmının karşılığı ise remaining carbon budget ifadesidir. Buradaki bütçe para tutarını değil, zaman içinde biriken CO₂ emisyonlarını anlatır.
Kalan karbon bütçesi nasıl belirlenir?
IPCC’nin 2021 tarihli değerlendirmesindeki karbon bütçesi açıklaması, geçmiş emisyonlarla kalan emisyon alanını birbirinden ayırır. Toplam bütçe sanayi öncesi dönemden itibaren, kalan bütçe ise açıkça belirtilen bir başlangıç tarihinden itibaren ele alınır. Isınma sınırı, bu sınırda kalma olasılığı ve diğer iklim etkenlerine ilişkin varsayımlar değiştiğinde tahmin de değişir.
Bu nedenle bir bütçe değeri, başlangıç tarihi ve sıcaklık hedefi olmadan anlamlı değildir. Küresel bütçeyi ülkeler veya sektörler arasında paylaştırmak ise ayrıca politika ve adalet tercihleri gerektirir; bilimsel toplam kendiliğinden tek bir paylaşım yöntemi belirlemez.
5 yıllık öğretici hesaplama örneği
Yalnızca hesaplamayı göstermek için kalan bütçenin 200 milyar ton CO₂, yıllık net emisyonun da değişmeden 40 milyar ton CO₂ olduğunu varsayalım. 200 ÷ 40 = 5 yıl sonucu, bu sabit hızla bütçeye eşit miktarda emisyon üretmenin süresidir. Bu sayılar güncel küresel bütçe tahmini veya kesin bir iklim son tarihi değildir.
Emisyonlar her yıl azalırsa aynı toplam daha uzun sürede birikir. Dolayısıyla yalnızca uzak bir net sıfır yılına bakmak yetmez; o tarihe kadar izlenen emisyon yolu da önemlidir. Kavramın fosil yakıt üretimiyle ilişkisini, 2021 tarihli fosil yakıt rezervleri araştırmasına ilişkin arşiv haberimiz örnekler. Haberdeki senaryo 2018 rezervlerini, 2050 ufkunu ve 1,5 °C sınırında kalmak için yüzde 50 olasılığı esas alır; gerçekleşmiş üretim sonucu olarak okunmamalıdır.
Emisyon envanteri ve karbon yutağıyla farkı
IPCC’nin 2023 sözlüğü, kaynaklar ve yutaklar arasındaki küresel karbon bilançosunu da aynı terimin ayrı bir kullanımı olarak tanımlar. Bu bilanço ile bir sıcaklık sınırına ilişkin kalan bütçe aynı ölçüt değildir.
Yıllık emisyon envanteri belirli bir dönemin salımlarını, kalan bütçe ise ileriye dönük toplam net CO₂ alanını gösterir. CO₂ bütçesi, bütün sera gazlarını CO₂ eşdeğeriyle toplayan bir envanterle doğrudan karıştırılmamalıdır. Atmosferle karbon alışverişini anlamak için karbon yutağı maddesine de bakabilirsiniz.
