Dünya’nın eğriliği üzerinde atmosferin farklı yüksekliklerini ve gelen güneş ışınımının üst atmosferde soğurulmasını renk geçişleriyle anlatan temsili bilimsel illüstrasyon
Yapay zekâ ile oluşturulmuş temsili görsel; atmosfer katmanları ve ışınım yolları açıklama amacıyla görselleştirilmiştir, gerçek uydu ölçümü değildir.
REKLAM

Ozon tabakası, atmosferin stratosfer bölümünde ozonun görece yoğun bulunduğu ve Güneş’ten gelen zararlı ultraviyole ışınımın bir bölümünü soğuran bölgedir. İngilizce karşılığı ozone layer olan bu yapı, katı bir kabuk değildir. UNEP Ozon Sekretaryasına göre yoğunlaşma ağırlıkla yeryüzünden 15–35 kilometre yüksekte görülür; özellikle UV-B ışınımını sınırlayarak canlıları korur.

Ozon tabakası nasıl çalışır?

Ozon molekülü üç oksijen atomundan oluşur ve O₃ ile gösterilir. Güneş ışınımı oksijen moleküllerini parçalayabilir; serbest kalan atomlar diğer oksijen molekülleriyle birleşerek ozon oluşturur. Ozon da ışınım soğururken parçalanır ve yeniden oluşabilir. Koruma, bu sürekli kimyasal döngüyle ilişkilidir; bütün güneş ışığının veya tüm UV ışınımının kesilmesi anlamına gelmez.

REKLAM

İnsan kaynaklı CFC’ler ve benzeri ozon inceltici maddeler stratosferde klor veya brom içeren tepkimelerle bu dengeyi bozabilir. Montreal Protokolü bu maddelerin üretim ve tüketimini kontrol etmeye yönelik uluslararası çerçevedir. 23 Eylül 2025 tarihli WMO haberimiz, 2024 gözlemlerini aktarır; tek yılın daha küçük ozon deliği ölçümü, iyileşmenin her yıl aynı hızda ilerlediği anlamına gelmez.

220 DU eşiği neyi anlatır?

Atmosferin bir dikey sütunundaki toplam ozon miktarı Dobson birimiyle, kısaca DU ile ifade edilir. NASA, Antarktika ozon deliği alanını toplam ozonun 220 DU’nun altında kaldığı bölge olarak tanımlar. “Delik”, atmosferin tamamen boşalması değildir; belirgin ozon kaybını anlatır.

Öğretici bir varsayımda toplam ozon 300 DU’dan 210 DU’ya düşerse azalma 90 DU, başlangıca göre yüzde 30 olur. Son değer 220 DU eşiğinin altındadır. Bu hesap, yüzeye ulaşan UV’nin de tam yüzde 30 arttığını göstermez; ışınımı bulut, Güneş’in yüksekliği ve başka koşullar da etkiler.

Yer seviyesi ozonuyla farkı nedir?

Aynı O₃ molekülü yere yakın yüksek yoğunluklarda hava kirleticisidir; üst atmosferdeki koruyucu tabakayla karıştırılmaz. 14 Kasım 2026 tarihli UNDP haberimiz bu ayrımın tarım ve hava kalitesi açısından önemini açıklar. Ozonun incelmesiyle sera gazlarının ısı tutması da farklı süreçlerdir. Gazların iklim etkilerini karşılaştırmak için küresel ısınma potansiyeli rehberimize bakabilirsiniz.

REKLAM

Bir Cevap Bırakın

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz