COP31’de ikinci taslak, 35’te 35 kaldı. Müzakere masasında mikrofon, kalem ve taslak sayfaları. Temsili illüstrasyon.
REKLAM

Antalya’da 144 paragraftan 80’e inen kapak kararı taslağı, elektriğin payına sayısal bir hedef koyarken fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısını ve iklim değişikliğine uyum için önerilen 120 milyar dolarlık eşiği dışarıda bıraktı.

COP31 Başkanlığı, zirvenin siyasi önceliklerini bir araya getiren kapak kararının ikinci taslağını 19 Kasım’da yayımladı. Pazartesi günü ülkelerin önünde 18 sayfalık bir metin vardı. Perşembe günü önlerine gelen dokuz sayfada Türkiye’nin “35’te 35” elektrifikasyon hedefi hâlâ yer alıyor. Buna karşılık enerji sisteminde hangi yakıtlardan uzaklaşılacağı ve gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyumu için en az kaç dolar sağlanacağı artık açıkça yazmıyor.

BM İklim Değişikliği Sekretaryası (UNFCCC), üzerinde 19 Kasım 2026, 14.10 sürüm saati bulunan belgeyi Türkiye saatiyle 15.15’te duyurdu. Taraflar müzakereyi bu metin üzerinden sürdürüyor. 16 Kasım tarihli ilk taslak · 19 Kasım tarihli ikinci taslak · UNFCCC duyurusu

REKLAM

İki taslakta ne değişti?

16 ve 19 Kasım COP31 taslakları. İkinci taslak fosil yakıt çağrısını ve uyum için 120 milyar dolar eşiğini çıkarıyor. 2035’e kadar en az üç kat uyum finansmanı çağrısı ve küresel nihai enerji tüketiminde yüzde 35 elektrik payı hedefi kalıyor. 54. paragraftaki 120 milyar dolar kalkınma bankalarının ayrı yıllık iklim finansmanı öngörüsü.
İkinci taslakta 2035’e kadar uyum finansmanını en az üçe katlama çağrısı sürüyor; 54. paragraftaki yıllık 120 milyar dolar, kalkınma bankalarının ayrı iklim finansmanı öngörüsü. Kaynak: UNFCCC, 16 ve 19 Kasım 2026. Grafik: Yeşil Haber.
Beş başlığın paragraf numaralarıyla karşılaştırması
Başlık 16 Kasım · İlk taslak 19 Kasım · İkinci taslak
Fosil yakıtlar Enerji sistemlerinde uzaklaşma ve aşamalı kaldırmayı hızlandırma çağrıları (65–66). Fosil yakıtlar adıyla anılmıyor. Düşük emisyonlu kalkınmaya geçiş vurgusu var (3, 36).
Elektrifikasyon Ülkeler küresel yüzde 35 hedefine katkıya çağrılıyor (46, 50). Aynı oran ve 2035 tarihi, ulusal koşullara göre izlenebilecek yollar arasında (36/d).
Uyum finansmanı 2035’e kadar üç katına çıkarmak için en az 120 milyar dolar öneriliyor (72–74). 2035’e kadar en az üç kat artış çağrısı kalıyor; başlangıç düzeyi için teknik rapor isteniyor (40, 43–45). 54. paragraftaki yıllık 120 milyar dolar, kalkınma bankalarının ayrı iklim finansmanı öngörüsü.
Ticaret Belirli tek taraflı ticaret önlemlerini 2027 sonuna kadar kaldırma çağrısı var (119). Tarih çıktı. Sınır ötesi etkiler için diyalog ve gönüllü bilgi paylaşımı öne çıkıyor (61–64).
Gelişmiş ülkelerin hedefleri 2030’da net sıfır, 2040’ta net negatif emisyon çağrısı var (25). İki tarih de çıktı. Gelişmiş ülkelerin öncülüğü ve ülkelerin ulusal hedeflerini aşma çabası vurgulanıyor (16).

Dubai’deki çağrıya yapılan açık atıf çıktı

İlk taslağın 65. paragrafı, COP28’de Dubai’de kabul edilen enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde uzaklaşma çağrısını açıkça tekrarlıyordu. 66. paragraf bir adım daha ileri gidiyor, fosil yakıtları aşamalı olarak kaldırmak için eylemin hızlandırılmasını istiyordu. Başkanlık iki öneriyi de tarafların görüşlerini toplamak amacıyla ilk metne almıştı. Başkanlığın 16 Kasım notu

İkinci metinde “fosil yakıtlar” ifadesi hiç geçmiyor. 39. paragraf, ulusal iklim ve uyum planlarının Dubai’deki ilk küresel durum değerlendirmesinin sonuçları gözetilerek uygulanmasına genel bir atıf yapıyor. Dolayısıyla Dubai’de kabul edilen karar yerinde duruyor. Antalya’daki fark, ülkelerin kömür, petrol ve doğal gazdan uzaklaşma yönünde yeni ve açık bir siyasi mesaj verip vermeyeceğinde. COP28 kararı, paragraf 28(d)

“35’te 35” kaldı, ülkelere yöneltilen çağrı değişti

Yüzde 35, 2035’te dünyada tüketicilerin ve işletmelerin kullandığı nihai enerjinin elektrikle karşılanması hedeflenen payı. Örneğin bir evin doğal gazlı kombiden ısı pompasına geçmesi bu payı artırır. Bunun ne kadar emisyon azaltacağı ise şebekeye verilen elektriğin nasıl üretildiğine de bağlıdır.

Balkonda ısı pompası, bina önünde şarj olan elektrikli otomobil ve evde elektrikli ocak.
Isınma, ulaşım ve mutfakta elektrik kullanımı, “35’te 35” hedefinin günlük hayattaki karşılıkları arasında. Temsili illüstrasyon.

İlk taslağın 50. paragrafı ülkeleri bu hedefe katkıda bulunmaya doğrudan çağırıyordu. İkinci taslağın 36(d) bendinde hedef, ülkelerin kendi koşullarına ve kalkınma önceliklerine göre izleyebileceği yollar arasında sayılıyor. Her ülkeye ayrı ayrı yüzde 35 kota getiren bir hüküm iki taslakta da yok. Depolama, şebekelerin güçlendirilmesi ve sistem esnekliği ise iki metinde de hedefe eşlik ediyor.

Türkiye açısından iki süreç aynı gün görünür oldu. Başkanlığın 19 Kasım’da sunduğu gönüllü elektrifikasyon paketi, dağıtım şebekeleriyle küresel ilerlemenin izlenmesini bir araya getiriyor. Müzakere masasındaki soru ise diğer ülkelerin yüzde 35 hedefini ortak karar metninde hangi ifadeyle destekleyeceği. COP31 Eylem Gündemi elektrifikasyon paketi

120 milyar dolarlık eşik çıkınca üç kat artış nasıl hesaplanacak?

Gelişmekte olan ülkelerin kuraklık, sel ve deniz seviyesindeki yükselmeye hazırlanması için sağlanan finansmanın 2035’e kadar en az üç katına çıkarılması çağrısı ikinci taslakta duruyor. İlk metin, ulaşılacak tutar için en az 120 milyar dolarlık bir eşik öneriyordu. İkinci metin bu tutarı çıkarıyor ve Finans Daimî Komitesi’nden artışın hangi başlangıç düzeyine göre hesaplanabileceğine ilişkin seçenekler hazırlamasını istiyor. Başlangıç tutarı değişirse, üç kat artışın karşılığı da değişir.

Batı Afrika kıyısında deniz duvarı ve iç kesimlerde tarım alanlarının kuş bakışı görünümü.
Kıyı koruması ve kuraklığa dayanıklı tarım, uyum finansmanının destekleyebileceği yatırımlardan ikisi. Temsili illüstrasyon.

45. paragraf, öngörülebilir kaynakları ve bunlara erişim yollarını belirlemek için Antalya–Addis Ababa yol haritasını öneriyor. 120 milyar dolar ifadesi başka bir bağlamda hâlâ metinde. 54. paragraf, çok taraflı kalkınma bankalarının COP29’da açıkladığı 2030 iklim finansmanı öngörüsüne atıf yapıyor: yıllık 120 milyar dolar finansman ve ayrıca 65 milyar dolar özel sermayeyi harekete geçirme öngörüsü. Bu rakamı, ilk metindeki uyum eşiği veya Antalya’da verilmiş yeni bir finansman taahhüdü olarak okumak hatalı olur.

Türkiye’nin ihracatçıları için 2027 tarihi ne ifade ediyor?

16 Kasım taslağının 119. paragrafı, gelişmiş ülkelere tek taraflı, iklimle bağlantılı ve ticareti kısıtlayıcı önlemleri 2027 sonuna kadar kaldırma çağrısı yapıyordu. Yeni metin bu tarihi kaldırdı. Ülkeler, sınır ötesi etkiler konusunda kendi tercihleriyle bilgi paylaşmaya davet ediliyor. AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) iki taslakta da adıyla anılmıyor.

Limanda bir yük gemisinin yanında sevkiyata hazır çelik rulolar.
Çelik, AB’nin sınırda karbon düzenlemesi kapsamındaki ürünler arasında. Temsili illüstrasyon.

Türk üreticilerle çalışan AB ithalatçıları açısından somut takvim AB mevzuatında. Avrupa Komisyonu’na göre kapsamdaki 2026 ithalatı için sertifika alımı Şubat 2027’de başlayacak. Antalya’daki taslak bu takvimi değiştirmiyor. Avrupa Komisyonu’nun sertifika takvimi

1,5 °C eşiği, IPCC ve COP reformu masada

İlk taslak, küresel ısınmanın 1,5 °C’yi aşmasının sonuçları için bir çalışma programı öngörüyordu. Yeni metnin 9–12. paragrafları aşımın hem büyüklüğünü hem süresini sınırlama amacını koruyor. 24. paragraf bilimsel bulguları tartışmak üzere 2027’de üst düzey bir diyalog öneriyor. 70. paragrafta Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), üç çalışma grubunun bulgularıyla bir sonraki küresel durum değerlendirmesine katkı sunmaya davet ediliyor.

COP sürecinin işleyişini güçlendirme önerisi de duruyor. 74–75. paragraflar, tarafların uzlaşmasına dayalı sürecin nasıl iyileştirileceğinin iki oturumda tartışılmasını ve sonuçların COP34’te ele alınmasını öngörüyor. Carbon Brief’in iki taslağa ilişkin karşılaştırması

19 Kasım’da taraflar nerede duruyor?

16.00’daki basın toplantısında COP31 Başkanı Murat Kurum Paris Anlaşması ve 1,5 °C hedefine bağlılığı vurguladı. Müzakerelerin Başkanı Chris Bowen, tüm tarafların ikinci taslağı sunulduğu haliyle kabul etmesini beklemediklerini söyledi. Aynı gün Panama, petrol üretiminin mevcut düzeyde sınırlandırılması ve yenilenebilir elektrifikasyon dahil taleplerini karşılamayan bir sonuca kapanışta resmen itiraz edeceğini bildirdi. 19 Kasım basın toplantısından aktarımlar · Panama’nın mektubu ve talepleri

20 Kasım’daki planlı kapanışa giderken bir soru açık kalıyor. Ülkeler, elektriğin kullanımını artırma hedefinde olduğu kadar hangi yakıtlardan uzaklaşacakları ve uyum yatırımlarını nasıl finanse edecekleri konusunda da ortak bir ifadede buluşabilecek mi? 19 Kasım itibarıyla kapak kararı henüz kabul edilmedi.

İlgili haberler

REKLAM

Bir Cevap Bırakın

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz