UNDP’nin yeni politika notu, yer seviyesi ozonun sağlık ve tarım üzerindeki etkilerini azaltmak için iklim ve hava kalitesi politikalarını birlikte ele alıyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), 9 Kasım 2026’da yayımladığı The Overlooked Pollutant başlıklı politika notunda, yer seviyesi ozonun iklim, sağlık, gıda güvenliği ve ekosistem politikalarında birlikte değerlendirilmesini öneriyor. Çalışma, bu kirleticinin yalnızca yerel bir hava kalitesi sorunu olarak ele alınmasının etkili mücadeleyi sınırladığına dikkat çekiyor.
Yer seviyesi ozon, Güneş’in zararlı ışınlarına karşı koruma sağlayan üst atmosferdeki ozon tabakasından farklı bir sorun. Doğrudan salınmıyor; azot oksitler ve uçucu organik bileşikler gibi öncül kirleticilerin güneş ışığındaki tepkimeleriyle oluşuyor. Metan da bölgesel ve arka plan ozon düzeylerine katkıda bulunuyor.
Rapora göre ozon, solunum hastalıklarını ağırlaştırabiliyor, ürün verimini düşürebiliyor ve sıcak hava dalgalarının sağlık risklerini artırabiliyor. Notta aktarılan bir araştırma, Hindistan’daki İndo-Ganj Ovası’nın incelenen ilçelerinde 2019–2021 döneminde buğday verim kaybını yüzde 9–13 aralığında hesaplıyor. Bu sonuç, Türkiye’ye veya dünya tarımının tamamına ait bir kayıp oranı değil.
UNDP; metan, azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin birlikte azaltılmasını, ölçüm ağlarının güçlendirilmesini ve ozonla mücadelenin ulusal iklim planları ile uyum planlarına dahil edilmesini öneriyor. Enerji, ulaşım, sanayi, atık ve tarım sektörlerindeki önlemlerin yerel emisyon kaynaklarına ve atmosfer koşullarına göre tasarlanması gerektiğini belirtiyor.
COP31’de açıklanan süper kirletici taahhütleri, metan azaltımının finansman boyutunu gündeme taşımıştı. UNDP notu ise bu emisyonların hava kalitesi ve tarımsal üretimle bağlantısını ele alıyor. Politika önerileri, uygulanmış bir program veya ölçülmüş bir iyileşme sonucu anlamına gelmiyor.
