14 Ekim Uluslararası E-Atık Günü, 2026’da küçük elektroniklere odaklanırken cihazları daha uzun kullanmayı ve doğru toplama kanallarına ulaştırmayı gündeme taşıyor.
Hızlı bakış
- Uluslararası E-Atık Günü, 2018’den beri her yıl 14 Ekim’de düzenleniyor.
- 2026 teması Fast Tech, küçük ve düşük fiyatlı elektronik ürünlere odaklanıyor.
- 2022’de oluşan 62 milyon ton elektronik atığın yüzde 22,3’ü kayıtlı sistemlerde toplandı ve geri dönüştürüldü.
- Türkiye’de elektronik atıklar belediyelerin ve yetkili toplama sistemlerinin kanallarına teslim edilebiliyor.
- TEGV, Atma Bağışla projesinde başlangıçtan bugüne 754 ton elektronik atığın geri dönüştürüldüğünü bildiriyor.
Bir çekmecede eski telefon, başka bir yerde hangi cihaza ait olduğu unutulmuş kablo, masada tek tarafı çalışmayan kulaklık. Her birinin evde kalma nedeni farklı: İçindeki fotoğraflar, bir gün lazım olma ihtimali veya nereye teslim edileceğinin bilinmemesi. Elektronik atık meselesi, büyük toplama tesislerinden önce bu küçük kararlarda karşımıza çıkıyor.
14 Ekim Uluslararası E-Atık Günü, kullandığımız cihazların satın alındıktan sonraki yolculuğunu düşünmek için bir fırsat. Hâlâ işe yarayan bir ürünü kullanmaya devam etmek, onarılabilecek olanı değerlendirmek ve ömrünü tamamlayanı uygun bir toplama kanalına ulaştırmak bu yolculuğun farklı adımları.
14 Ekim Elektronik Atık Günü neden düzenleniyor?
Uluslararası E-Atık Günü, WEEE Forum tarafından 2018’de başlatıldı ve her yıl 14 Ekim’de düzenleniyor. Üreticileri, toplama ve geri dönüşüm kuruluşlarını, kamu kurumlarını ve tüketicileri elektronik atıkların doğru yönetimi etrafında buluşturmayı amaçlıyor. 2026, etkinliğin dokuzuncu yılı.
Elektronik atık kapsamı telefon ve bilgisayarlardan daha geniş. Kullanım dışı kalan elektrikli oyuncaklar, küçük ev aletleri, kulaklıklar ve kablolar da bu kapsamda değerlendiriliyor. Bir ürünün küçük veya ucuz olması, içerdiği malzemelerin ve atık olduğunda ihtiyaç duyduğu işlemlerin önemini azaltmıyor.
2026 teması Fast Tech: Küçük ürünler neden gündemde?
WEEE Forum, 2026 temasını Fast Tech olarak belirledi. Kavram, düşük fiyatla alınabilen ve hızla kullanım dışına çıkabilen küçük elektronik ürünleri anlatıyor. Kulaklıklar, USB adaptörleri, dekoratif LED ışıklar, mini vantilatörler ve tek kullanımlık elektronik sigaralar örnekler arasında.
Bu ürünlerdeki lityum iyon piller, çöp toplama araçlarında veya atık tesislerinde ezildiğinde ya da delindiğinde yangına yol açabiliyor. WEEE Forum’un Pil Yuvarlak Masası bulgularına dayandırdığı açıklamasında, bildirimde bulunan elektronik atık işletmelerinin yüzde 36’sının önceki bir yıllık dönemde tesislerinde pil kaynaklı yangın yaşadığı aktarılıyor. Aynı duyuruya göre Fransa’da lityum pillerle bağlantılı atık işleme tesisi yangınları 2019–2023 arasında iki katına çıktı.
WEEE Forum ayrıca çevrim içi satıcıların üretici sorumluluğu sistemlerine katılımını gündeme getiriyor. Küçük elektroniklerin ayrı toplanması, malzemelerin geri kazanılmasının yanında atık çalışanlarının ve tesislerin güvenliği açısından da önem taşıyor.
62 milyon ton elektronik atık verisi neyi gösteriyor?
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) ve Birleşmiş Milletler Eğitim ve Araştırma Enstitüsünün (UNITAR) Global E-waste Monitor 2024 raporuna göre dünyada 62 milyon ton elektronik atık oluştu. Bu miktar kişi başına ortalama 7,8 kilograma karşılık geliyor.
Atıkların ağırlık bakımından yüzde 22,3’ünün çevreye uygun, kayıtlı sistemlerde toplandığı ve geri dönüştürüldüğü belgelendi. Veriler 2022 yılına ait.
Elektronik ürünlerdeki metallerin, plastiklerin ve camın çıkarılması ve işlenmesi enerji ve kaynak gerektiriyor. Malzemelerin yeniden değerlendirilmesi kaynak kullanımına katkı sağlarken, tehlikeli bileşenlerin uygun koşullarda işlenmesi çevreye yayılma risklerinin yönetilmesini sağlıyor.
Cihazı değiştirmeden önce hangi seçenekler var?
İlk adım, cihazın durumunu belirlemek. Güvenli biçimde çalışan ve ihtiyacı karşılayan bir ürünü kullanmaya devam etmek; arızalı bir cihaz için onarım olanağını ve maliyetini öğrenmek; kullanılabilir durumdaki bir ürünü ihtiyacı olan birine devretmek seçenekler arasında.
ABD Çevre Koruma Ajansı EPA, bilgisayar değiştirmeden önce donanım veya yazılım yükseltmesinin değerlendirilmesini öneriyor. Hangi yolun uygun olduğu cihazın durumuna ve kullanım ihtiyacına bağlı.
Evdeki cihazları “kullanmaya devam”, “onarım veya yeniden kullanım” ve “atık olarak teslim” şeklinde ayırmak pratik bir başlangıç olabilir. Böylece çalışan ürünlerle ömrünü tamamlamış cihazlar aynı kutuda birikmez.
Türkiye’de elektronik atıklar nereye teslim edilir?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının bilgilendirmesine göre kullanım ömrünü tamamlayan elektrikli ve elektronik eşyalar, belediyelerin atık getirme merkezlerine ve üreticiler ile lisanslı işleme tesislerinin oluşturduğu toplama kanallarına verilebilir.
Yeni bir elektrikli veya elektronik eşya satın alırken benzer özellikteki eski ürünün ücretsiz alınmasını da talep edebilirsiniz. Teslimat sırasında geri alım istiyorsanız bunu sipariş aşamasında satıcıyla netleştirmek işlemi kolaylaştırır.
Küçük cihazları götürmeden önce belediyeden veya ilgili toplama noktasından kabul edilen ürünleri, adresi ve çalışma saatlerini öğrenin. Özellikle pil ve batarya içeren ürünlerde teslim koşullarını ayrıca sorun. EPA, lityum iyon pillerin ve bunları içeren cihazların evsel çöp veya sıradan geri dönüşüm kutularına atılmaması gerektiğini belirtiyor.
Telefonu veya bilgisayarı teslim etmeden önce verileri koruyun
Yeniden kullanım veya geri dönüşüm için teslim edilecek telefon ve bilgisayarlarda kişisel bilgilerin silinmesi de hazırlığın bir parçası. Saklamak istediğiniz dosyaları yedekleyin ve cihaz üreticisinin satış, devir veya geri dönüşüm öncesi veri silme talimatlarını uygulayın.
Çalışmayan bir cihazdaki verilere erişemiyorsanız, teslim edeceğiniz kuruluşa veri silme ya da depolama biriminin güvenli işlenmesi konusunda hangi hizmeti sunduğunu sorun. Kurumsal cihazlarda bu işlemin kayıt altına alınması da teslim sürecine dahil edilmeli.
2026 Türkiye örneği: TEGV’nin Atma Bağışla projesi
Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfının Atma Bağışla proje sayfasının “Proje Başlangıcından Bu Yana” bölümüne göre 754 ton elektronik atık geri dönüştürüldü ve 6.600 çocuğun eğitimine destek sağlandı. Bu rakamlar projenin birikimli sonuçlarını gösteriyor; yalnızca 2026 yılına ait değil.
Katılım yöntemi açısından bu yıl dikkat edilmesi gereken bir değişiklik var. TEGV, 2026 itibarıyla projenin yalnızca kurumsal bağışçıların desteğiyle sürdüğünü ve PTT üzerinden bireysel elektronik atık alımının sona erdiğini belirtiyor. Kurumsal teslim talepleri proje sayfasındaki form üzerinden iletilebiliyor.
Vakıf ayrıca kullanılabilir durumdaki bilgisayar ve tabletlerin geri dönüştürülmek yerine eğitim etkinliklerinde değerlendirileceğini açıklıyor. Böylece yeniden kullanım ile malzeme geri dönüşümü, cihazın durumuna göre ayrı yollar olarak ele alınıyor.
14 Ekim’den sonra da sürecek bir alışkanlık
Yeşil Haber’in değerlendirmesine göre elektronik atığı azaltmak, evden çıkarılan cihaz miktarı kadar ürünlerin ne kadar süre kullanılabildiğiyle de ilgili. Onarım hizmetine erişim, yedek parça, yazılım desteği ve kolay ulaşılabilen toplama noktaları, bireysel kararların uygulanabilmesini sağlıyor.
Bu 14 Ekim’de bir çekmeceyi gözden geçirmek yeterli bir başlangıç olabilir: Kullanılabilecek olanı ayırmak, onarım gerektiren için bilgi almak ve atık haline gelen için teslim noktası belirlemek.
Okura soru
Sizin evinizde en çok hangi elektronik ürün birikiyor; teslim etmenizi zorlaştıran şey bilgi eksikliği, veri güvenliği kaygısı mı, toplama noktasına ulaşmak mı?
Kaynaklar
- WEEE Forum — Uluslararası E-Atık Günü ve 2026 teması
- WEEE Forum — 18 Haziran 2026 tarihli Fast Tech tema duyurusu ve pil yangınlarına ilişkin bulgular
- ITU ve UNITAR — Global E-waste Monitor 2024, 2022 referans verileri
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Döngüsel ekonomi ve atık yönetimi
- EPA — Elektronik cihazların bağışlanması ve geri dönüşümü
- TEGV — Atma Bağışla proje sonuçları ve 2026 katılım koşulları
İlgili haberler
- Turkcell’in ‘Eğitime Dönüştür’ projesi: 40 ton tekno atık toplandı
- Eski telefonlar deniz altı, mikro veri merkezine dönüşüyor
- AB batarya geri dönüşüm hedeflerini koruyor: Lityumda 2027 eşiği yüzde 50
