UPS sistemlerinde kullanılan kurşun-asit ve lityum-iyon bataryalar, ömrünü tamamladığında çevre ve insan sağlığı açısından risk taşır. Türkiye’de atık akü ve AEEE yönetimi, lisanslı taşıma ve MoTAT üzerinden dijital izleme ile yürütülür.
Hızlı bakış
- UPS bataryaları atık akü kapsamında tehlikeli atık rejimine girer ve lisanslı taşıma ile yetkili tesislere teslim edilmelidir.
- MoTAT üzerinden dijital izleme ile atık akü taşımaları izlenmeli ve lisanslı taşıyıcı ile teslimat yapılmalıdır.
- İstanbul’da kurumsal UPS bataryalarının elden çıkarılması lisanslı ve ücretli geri kazanım operasyonu olarak yürütülür.
- Kurşun-asit bataryalar için geri dönüşüm altyapısı güçlü olsa da kayıt dışı riskler devam eder.
- Lityum-iyon bataryalar için yangın riski ve lisanslı tesis sayısı gibi altyapı eksiklikleri stratejik yatırım ihtiyacı doğurur.
Atık akü ve AEEE yönetimi: temel kural lisanslı kanal
UPS bataryaları genellikle atık akümülatör olarak değerlendirilir ve tehlikeli atık rejimine girer. Bu nedenle atığın kaynağından alınarak geçici depolama veya geri kazanım tesisine taşınması, ilgili idarelerden yetki ve lisans almış taşıyıcılar üzerinden yapılmalıdır. Atık taşıma lisans listeleri ve çevre izin ve lisans sorgu ekranları, sahadaki ilk doğrulama adımını oluşturur.
Lisanslı firma ve tesis doğrulaması: Bakanlık listeleri ve e-izin sorgusu
Bir taşıyıcı veya tesisle çalışmadan önce lisans doğrulaması yapılmalıdır. Atık taşıma lisans listeleri üzerinden firma ve araç bilgileri kontrol edilebilir. Tesis bazında ise çevre izin ve lisans belgesi sorgu ekranı üzerinden işletme adıyla doğrulama yapılması gerekir. Bu çift kontrol, “lisanslıyız” beyanının resmi kayıtla eşleşmesini sağlar.
MoTAT ve UATF: tehlikeli atık taşımada dijital izleme
Tehlikeli atıkların taşınmasında izlenebilirlik esastır. Basılı Ulusal Atık Taşıma Formu yerine MoTAT üzerinden oluşturulan taşıma numarası kullanılır ve sevkiyat bu sistem üzerinden takip edilir. MoTAT kaydı yapılmamış bir sevkiyat, denetim anında hem gönderici hem de taşıyıcı için idari yaptırım riski doğurabilir.
İstanbul pratiği: hane tipi ile kurumsal akış farklı işler
İstanbul’da küçük ölçekli atık piller için belediyeler tarafından kurulan toplama noktaları yaygındır. Ancak UPS bataryaları çoğu durumda atık akü kategorisine girer ve daha sıkı bir sürece tabidir. Kurumsal tarafta tipik akış; lisanslı taşıyıcı ile yerinde alım, MoTAT kaydıyla sevk ve yetkili tesise teslim şeklindedir.
Bu süreç genellikle kilo, adet veya toplam kapasite üzerinden fiyatlanan sözleşmeli bir işleyiştir. Dolayısıyla UPS bataryalarının elden çıkarılması çoğu durumda ücretsiz bir toplama hizmeti değil, lisanslı ve ücretli bir geri kazanım operasyonudur.
Kurşun-asit UPS bataryaları: geri kazanım güçlü, kayıt dışı risk sürüyor
Kurşun-asit VRLA bataryalar Türkiye’de en yaygın UPS batarya tipidir. Kurşun ve plastik geri kazanımı ekonomik değer taşıdığı için geri dönüşüm altyapısı görece gelişmiştir. Buna rağmen kayıt dışı toplama ve uygunsuz depolama; asit sızıntısı ve kurşun maruziyeti gibi riskler yaratır. Bu nedenle lisans doğrulaması ve dijital izleme, fiyat pazarlığından daha kritik bir kontrol kalemidir.
Lityum-iyon UPS bataryaları: yangın riski ve altyapı ihtiyacı
Yeni nesil UPS sistemlerinde lityum-iyon bataryalara geçiş artmaktadır. Daha uzun ömür ve yüksek enerji yoğunluğu avantaj sağlarken, yanlış depolama ve taşıma koşullarında termal kaçak ve yangın riski oluşabilir. Lityum-iyon bataryalar için lisanslı geri kazanım tesislerinin sayısı, kurşun-asit kadar yaygın değildir; bu durum orta vadede ek yatırım ve altyapı ihtiyacına işaret eder.
İşletmeler için kontrol listesi: üç doğrulama sorusu
Bir UPS bataryasını elden çıkarırken üç soru temel güvenlik filtresi oluşturur: Taşıyıcı lisanslı mı ve resmi listelerde doğrulanabiliyor mu? Sevkiyat MoTAT üzerinden kayıt altına alınıyor mu? Teslim edilecek tesisin çevre izin ve lisans belgesi sorgulanabiliyor mu?
Sözleşme imzalamadan önce bu üç doğrulamanın yapılması, denetim veya belge talebi durumunda geriye dönük evrak toplama riskini azaltır ve operasyonel stresi düşürür.
Enerji sürekliliği ile döngüsel ekonomi aynı yerde başlıyor
Enerji depolama kapasitesi büyürken, batarya yaşam döngüsü yönetimi artık yalnızca çevresel değil, finansal risk parametresi haline geliyor. UPS bataryaları teknoloji altyapısının enerji sürekliliğini sağlar. Ancak ömür sonunda lisanslı ve izlenebilir bir kanala girmeyen her batarya, çevresel risk ve regülasyon uyumsuzluğu doğurur. Yeşil Endeks perspektifinden bakıldığında, UPS batarya yönetimini şeffaf ve lisanslı yürüten şirketler hem çevresel risk hem de mevzuat uyumu açısından daha güçlü konumlanır.
Okura soru
Sizce enerji depolama yatırımları büyürken, şirketler UPS batarya yönetimini yeterince stratejik bir risk başlığı olarak ele alıyor mu?
Yorumlarda görüşlerinizi paylaşın; özellikle kurumsal uygulamalara dair saha deneyimleriniz bu tartışmayı zenginleştirebilir.
İlgili haberler
- Enerjisa Üretim Bandırma’da 2 MW batarya enerji depolama sistemini devreye aldı
- GO Enerji ve LG Energy Solution’dan 45 milyon Euro’luk batarya fabrikası
- Bölgenin batarya üssü Türkiye: enerji depolama kongresi yeni stratejinin çerçevesini çiziyor
- Türkiye’nin yerli batarya üçgeni: Lityum, sodyum ve katı hal
- EÜAŞ ve TENMAK hibrit enerji depolama projesiyle Türkiye’de yeni dönem başlattı
© 2026 Yeşil Haber