Gübre ve mazot şoku çiftçiyi zorluyor enerji krizi gıda riskine dönüyor

Türkiye Ziraat Odaları Birliği Başkanı Şemsi Bayraktar’ın gübre ve mazotta acil destek paketi çağrısı, Hürmüz şoku ve İran gaz akışı üzerine yaptığımız analizlerin işaret ettiği enerji–gübre–gıda zincirinin sahadaki yansımalarını gösteriyor.

Enerji piyasalarındaki jeopolitik baskı, tarımsal girdi maliyetleri üzerinden gıda sistemine doğrudan yansımaya başlıyor. Yeşil Haber’in Yeşil Ekonomi serisinin bu bölümünde, bu baskıyı sahadaki yeni uyarılar üzerinden okuyoruz. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, gübre ve mazot fiyatlarındaki artış nedeniyle çiftçi maliyetlerinin kritik eşiğe geldiğini söyleyerek “özellikle gübre ve mazotta bir destek paketine ihtiyaç duyulmaktadır” çağrısı yaptı. Kimyasal gübrenin ve mazotun büyük ölçüde dışa bağımlı olduğunu hatırlatan Bayraktar, üreticilerin üzerindeki maliyet baskısını hafifletecek tedbirlerin ivedilikle hayata geçirilmesini istedi.

Enerji şoku gübre maliyeti ve gıda sistemi üzerinden sahaya yansıyor

Bayraktar’ın açıklamaları, enerji şoklarının yalnızca elektrik ve sanayi değil, doğrudan gübre maliyeti ve gıda sistemi üzerinden hissedildiğini gösteriyor. Son dönemde temel gübre türlerinde yüzde 20’lere varan fiyat artışlarının konuşulduğu bir ortamda, mazot maliyetindeki yükseliş de üreticinin bütçesini zorlayan başlıca kalemler arasında yer alıyor. Türkiye’nin gübre ve mazotta yüksek ithalat bağımlılığı, Hürmüz Boğazı etrafındaki gerilim gibi bölgesel risklerin ve küresel enerji piyasasındaki dalgalanmaların doğrudan çiftçinin girdi maliyetine yansımasına neden oluyor. Tam da üst gübreleme dönemine girilmişken, birçok üreticinin deposunda yeterli stok olmadan yükselen fiyatlarla gübre almak zorunda kalma riski, alınacak destek kararlarının zamanlamasını kritik hale getiriyor. Bu noktada geciken veya yetersiz kalan destek mekanizmaları, yalnızca üretimi değil gıda fiyatları üzerinden makroekonomik dengeleri de etkileyebilir.

Hürmüz şoku analizimiz gübre ve gıda riskine erken işaret etmişti

Yeşil Haber’de 8 Mart’ta yayımladığımız “Hürmüz şoku, gübre ve gıda riski“ başlıklı analizde, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin yalnızca petrol ve LNG akışını değil, amonyak ve gübre hammaddeleri üzerinden küresel gübre tedarikini de baskılayabileceğini vurgulamıştık. O yazıda, Hürmüz hattındaki tıkanıklığın artan gübre maliyetleri üzerinden Türkiye’de verim kaybı ve gıda fiyatları riski yaratabileceğini, bu nedenle çiftçi için hedefli destek mekanizmalarının gündeme alınması gerektiğini belirtmiştik. Bugün Bayraktar’ın gübre ve mazot için destek paketi çağrısı, bu enerji–gübre–gıda zincirinin tarım örgütleri düzeyinde de net biçimde dile getirildiğini gösteren ilk güçlü sinyallerden biri olarak okunabilir.

İran gaz akışı yazımız enerji maliyeti ile tarım arasındaki bağlantıyı ortaya koymuştu

24 Mart tarihli “İran gaz akışı kısa vadede yönetilebilir, orta vadede kritik“ başlıklı yazımızda ise İran’dan Türkiye’ye doğal gaz akışındaki kesintinin kısa vadede sistem tarafından teknik olarak yönetilebileceğini, ancak orta vadede enerji fiyatları ve maliyetler üzerinden tarım ve sanayi için baskı yaratma ihtimaline dikkat çekmiştik. O analizde, enerji güvenliğini yalnızca “gazın gelip gelmemesi” olarak değil, fiyat, maliyet ve dayanıklılık boyutlarıyla ele almış; enerji şoklarının elektrik üretiminden seraların ısınmasına, tarımsal sulamadan işleme sanayine uzanan geniş bir hat üzerinde etkili olabileceğini vurgulamıştık. Bugün gübre ve mazot için destek talebi, bu maliyet zincirinin tarımsal üretim sahasında somut bir politika çağrısına dönüştüğünü gösteriyor.

Yeşil ekonomi serisi enerji ve gıda denklemine bütüncül bakacak

Enerji şokları artık yalnızca enerji piyasasının değil, doğrudan gıda sisteminin ve hayat pahalılığının bir parçası. Yeşil Ekonomi serisi, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, İran gaz akışı, küresel gübre arzındaki kırılganlık ve Türkiye’deki destek tartışmalarını aynı denklemde okuyarak, enerji politikası ile gıda güvenliği arasındaki bağı katmanlı biçimde açmaya devam edecek. Önümüzdeki bölümlerde, gübre piyasasındaki şokların gıda fiyatlarına, enflasyon patikasına ve iklim politikalarıyla uyumlu tarımsal destek modellerine nasıl yansıyabileceğini mercek altına alacağız.

İlgili haberler

• Hürmüz şoku, gübre arzı ve tarımsal maliyetleri artırıyor
• İran gaz akışı kısa vadede yönetilebilir, orta vadede kritik
• Türkiye enerji matematiği: Sakarya gazı ve Gabar petrolü
• New York’ta COP31 öncesi sistem krizi ve sıfır atık mesajı