ABD’de hava trafik kontrol iletişimindeki arıza nedeniyle ülke genelinde kalkışlar durduruldu. Olay, havacılıkta yapay zekayla hedeflenen verimlilik kazanımlarının yanında kritik altyapının dayanıklılığını da gündeme getiriyor.
Hızlı bakış
- FAA, hava trafik kontrol iletişimindeki sorun nedeniyle ABD genelinde kalkışları durdurdu.
- FAA, yapay zeka destekli SMART sisteminin kullanımını 22 hava trafik kontrol merkezinin hava sahasına genişlettiğini duyurdu.
- FAA, SMART’ın ilk uygulamasında uçuş başına ortalama 10 dakika ve yaklaşık 80 galon yakıt tasarrufu sağlandığını bildirdi.
- Yetkililer ilk açıklamalarında kötü niyetli saldırıya işaret eden bulgu olmadığını belirtirken Microsoft 365 kesintisiyle bağlantı da doğrulanmadı.
ABD’de kalkışlar neden durduruldu?
ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), 13 Kasım 2026 Cuma günü hava trafik kontrol iletişimindeki sorun nedeniyle ülke genelinde uçakların kalkışını durdurdu. ABC News’in aktardığı FAA açıklamasında kararın güvenlik gerekçesiyle alındığı belirtildi. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, teknisyenlerin sorunu araştırdığını açıkladı.
Reuters’a göre karar 13 Kasım 2026 Türkiye saatiyle 23.54’te duyuruldu. “Ground stop” uygulaması, yerdeki uçakların kalkmasını engelliyor; havadaki uçakların iniş yapmasına izin veriliyor.
Axios’un aktardığı duyuruya göre ABD’ye gelen uluslararası uçuşlar ayrı ayrı değerlendirilecek. Dolayısıyla karar, dünyadaki bütün ABD bağlantılı uçuşların otomatik olarak iptal edildiği anlamına gelmiyor.
Yapay zeka bağlantısı: SMART ne yapıyor?
Olaydan üç gün önce FAA, yapay zeka destekli Strategic Management of Airspace, Routes and Trajectories (SMART) sisteminin kullanımını ülke geneline genişlettiğini duyurmuştu. Kurumun 10 Kasım tarihli açıklaması, sistemin artık 22 hava trafik kontrol merkezinin hava sahasında kullanılacağını belirtiyor.
FAA’ya göre bulut tabanlı SMART; hava durumu, uçuş rotaları, trafik akışı ve kontrolör personel verileri dahil 200 veri akışını bir araya getiriyor. Washington’daki uzman ekip verileri analiz edip doğruluyor; öneriler komuta merkezi üzerinden yerel hava trafik tesislerinin değerlendirmesine sunuluyor.
FAA’nın 21 Eylül tarihli tanıtımında özellikle vurguladığı sınır şu: SMART, hava trafik kontrolörlerinin görevini üstlenmiyor ve bir uçağın kontrolünü devralamıyor. Sistem, trafik planlamasına yardımcı olan bir karar destek aracı.
SMART’ın yaygınlaştırılmasıyla kalkışların durdurulmasının yakın tarihlere denk gelmesi, aralarında neden-sonuç ilişkisi bulunduğunu göstermiyor. Bu haberin hazırlanması sırasında erişilen açıklamalar, arızanın SMART kaynaklı olduğunu doğrulamıyordu.
14 Kasım güncellemesi: GeekWire’ın aktardığı basın açıklamasında Mullin, yeni yapay zeka destekli sistemin olası rolünün incelendiğini belirtti. 6abc’nin aktardığı açıklamada da sistemin ülke geneline yayılmasıyla kesinti arasında bağlantı bulunup bulunmadığının inceleneceği ifade edildi. Bu, bağlantının saptandığına değil, incelemenin kapsamına ilişkin bir açıklama. SMART’ın sağlayıcısı Air Space Intelligence ise kalkış durdurma kararının SMART’tan, şirketin başka bir ürününden veya FAA ile entegrasyonundan kaynaklanmadığını açıkladı. Şirketin bu beyanı, bağımsız teknik incelemenin sonucu olarak değerlendirilmemeli. Aynı habere göre Mullin, Microsoft 365 kesintisiyle bağlantı kurmak için neden görmediğini ve bunların ayrı sorunlar olduğunu söyledi.
Yakıt tasarrufu hedefi ile dayanıklılık birlikte değerlendirilmeli
FAA, 10 Kasım açıklamasında SMART’ın 21 Eylül’den itibaren 180 uçuşun yeniden yönlendirilmesine yardımcı olduğunu; uçuş başına ortalama 10 dakika ve yaklaşık 80 galon yakıt tasarrufu sağlandığını bildirdi. Bunlar kurumun ilk uygulamaya ilişkin açıkladığı veriler; ABD havacılığının tamamında ölçülmüş tasarruf oranları değil.
FAA’nın 2023 NOTAM kesintisine ilişkin açıklaması, ana ve yedek veri tabanları arasındaki eşitleme üzerinde çalışılırken dosyaların yanlışlıkla silindiğini, olay sonrasında hatalı verinin yedeğe aktarılmasını önlemek için eşitlemeye gecikme eklendiğini belirtiyor. Bu geçmiş olay, yedeklerin ana sistemdeki hatalardan korunmasının önemini gösteriyor; 2026 kesintisinin aynı nedenle yaşandığını kanıtlamıyor.
Yeşil Haber’in değerlendirmesi: Havacılıkta sürdürülebilirlik, yakıt tüketimini azaltan planlamayla birlikte bu planlamayı taşıyan altyapının sürekliliğini de kapsıyor. Rota optimizasyonunun faydası; güvenilir iletişim, yedek sistemler, insan gözetimi ve kesinti sonrasında toparlanma kapasitesiyle birlikte ele alınmalı.
Bu olayın toplam yakıt tüketimi veya emisyon üzerindeki etkisine ilişkin doğrulanmış bir hesap bulunmuyor. Kalkışların durması tek başına çevresel kazanç ya da kayıp olarak yorumlanamaz; yerde bekleme, rota değişiklikleri ve sonraki operasyonlar birlikte incelenmeli.
Siber saldırı veya Microsoft bağlantısı doğrulandı mı?
CBS News’in aktardığı açıklamada İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, o aşamada kötü niyetli bir saldırıya işaret eden bulgu olmadığını ve olayın telekomünikasyon kesintisi olarak değerlendirildiğini söyledi. Bu açıklama, teknik kök neden incelemesinin tamamlandığı anlamına gelmiyor.
“İletişim arızası” açıklaması hangi soruları yanıtsız bırakıyor?
Yeşil Haber’in değerlendirmesi: Haberde aktarılan ilk açıklamalar, kalkışları durdurma kararının gerekçesini bildiriyor; ancak arızanın teknik nedenini ve ülke çapındaki operasyonlara nasıl yansıdığını açıklamıyor. Hangi bileşenin etkilendiği, merkezlerin hangi ortak hizmetlere bağımlı olduğu ve yedek iletişim olanaklarının ne ölçüde kullanılabildiği, teknik incelemede yanıtlanması gereken sorular arasında.
Kalkışların ülke genelinde durdurulması, bütün radarların veya telsizlerin aynı anda çöktüğünün kanıtı olarak okunamaz. Yedek sistemlerin çalışmadığı da bu karardan tek başına çıkarılamaz. İncelemenin, kesintinin doğrudan etkisi ile güvenlik amacıyla uygulanan operasyon kısıtlamasını ayırması gerekiyor. Yapay zeka, Microsoft veya siber saldırı ihtimalleri hakkındaki beyanlar da bu teknik açıklamanın yerini tutmuyor.
Microsoft 365 kesintisiyle bağlantı da doğrulanmış değil. Yeşil Haber’in Microsoft 365 ve bulut bağımlılığı dosyası ile bu olayın ortak tartışma alanı, dijital hizmetlerin bağlı olduğu altyapının dayanıklılığı. İki arızanın aynı teknik nedenden kaynaklandığına ilişkin bir sonuç çıkarılamaz.
Son durum: Kalkış durdurma kararı sürüyor, bazı uçuşlara izin veriliyor
14 Kasım güncellemesi — tüm saatler Türkiye saatiyle: ABC7’nin aktardığı FAA açıklamasına göre kurum, 14 Kasım 02.00’den kısa süre sonra ülke genelindeki kalkış durdurma kararının yürürlükte olduğunu bildirdi. Hava trafik kontrol merkezleri toparlandıkça bazı uçuşlara Hava Trafik Kontrol Sistemi Komuta Merkezi ile koordinasyon içinde kalkış izni verilecek. Bazı hatlarda uçuşlara izin verilmesi, ülke çapındaki kararın kaldırıldığı veya operasyonların tamamen normale döndüğü anlamına gelmiyor.
ABC7’nin 14 Kasım 03.29 tarihli canlı haber güncellemesinde, sınırlı sayıdaki uçuşun okyanus yönünde ve Alaska ile Hawaii’de kalkış yapabildiği aktarılıyor. Boston Logan Havalimanı bazı transatlantik uçuşlara, Kaliforniya’daki Ontario Havalimanı ise batıya, okyanus yönüne giden uçuşlara izin verildiğini bildirdi. Bu bilgiler ülke genelinde tam açılış için bir saat vermiyor.
ABC News’e açıklama yapan NAV Canada, durumu izlediğini ve Kanada’nın hava seyrüsefer sistemlerinde etki olmadığını belirtti. Bu açıklama, ABD bağlantılı seferlerin gecikme veya iptallerden etkilenmediği anlamına gelmiyor.
Aşağıdaki saatlerin tamamı Türkiye saatidir. Maui Now’ın Hawaii Ulaştırma Bakanlığına dayandırdığı 14 Kasım 01.40 güncellemesi, Anchorage ve Oakland ile Hawaii arasındaki uçuşlara FAA tarafından izin verildiğini bildiriyor. Aynı kaynağın 02.05 güncellemesinde Hawaiian/Alaska Airlines’ın batı kıyısı uçuşlarının yeniden başlayacağını doğruladığı, adalar arası uçuşların ise devam ettiği belirtiliyor. Bu saatler duyuru saatleri; bütün uçuşların aynı anda kalktığı anlamına gelmiyor.
SFGATE’in SFO yetkilisi Francis Tsang’a dayandırdığı bilgiye göre San Francisco’dan Hawaii ve Asya dahil Pasifik yönündeki uçuşlara kalkış izni verildi. 6abc de Philadelphia Havalimanı yetkililerine dayanarak Avrupa uçuşlarının kalkış yaptığını aktarıyor.
Bu bilgiler bazı hatlarda kalkışların mümkün olduğunu gösteriyor; ülke genelindeki bütün kısıtlamaların kaldırıldığını veya seferlerin tamamen normale döndüğünü doğrulamıyor. Uçuşa özgü durum, ilgili hava yolunun duyurularından kontrol edilmeli.
Gelişen haber: Metin, 13 Kasım 2026 tarihli kalkış durdurma kararı ve bunu izleyen açıklamalara dayanıyor. Uçuşların durumu hızla değişebileceğinden yolcular doğrudan hava yollarının güncellemelerini kontrol etmeli.
İlgili haberler
- Microsoft 365 kesintisi ve bulut bağımlılığı
- Pegasus’un büyüme planında genç filo, SAF ve emisyon hedefleri
- Karanlıkta kalan kavşak: San Francisco kesintisi, Waymo robotaksileri ve Türkiye’nin otonom trafik sınavı
- Microsoft, şebeke gecikmesi yaşanan Loughton veri merkezi anlaşmasından çekildi
- PHP2Shell alarmı: Enerji altyapısının görünmeyen katmanı ve yapay zekâ çağında güvenlik
