Alt ısıl değer, belirli miktardaki yakıtın tam yanmasında, yanma ürünlerindeki suyun buhar halinde kaldığı kabulüyle tanımlanan enerji içeriğidir. Suyun yoğuşmasıyla geri alınabilecek gizli ısı bu değere dahil edilmez. İngilizce karşılığı lower heating value, kısaltması LHV’dir; net ısıl değer adıyla da kullanılır.
Alt ve üst ısıl değer arasındaki fark
Üst ısıl değer, su buharının yoğuşmasından kazanılabilecek ısıyı da hesaba katar. ABD Enerji Bakanlığının yakıt sözlüğü, iki yaklaşımı bu ayrımla tanımlar. Aradaki fark yakıtın bileşimine ve su içeriğine bağlıdır; bütün yakıtlar için geçerli sabit bir yüzde değildir.
Isıl değer genellikle MJ/kg veya kWh/kg ile verilir. Gazlarda hacim başına değer kullanılıyorsa referans sıcaklık ve basınç da belirtilmelidir. ABD Enerji Bilgi İdaresi, yakıt enerji içeriğinin alt ya da üst değer temelinde ifade edilebileceğini açıklar. Karşılaştırmada aynı temel kullanılmalıdır; kuru numune ile teslim alındığı nemdeki numune de birbirine karıştırılmamalıdır.
10 kg yakıtla 50 kWh hesaplama örneği
Varsayımsal bir yakıtın belirtilen nem koşulunda alt ısıl değeri 18 MJ/kg olsun. On kilogram yakıtın bu temelde enerji içeriği 10 × 18 = 180 MJ olur. Bir kWh 3,6 MJ olduğundan sonuç 180 ÷ 3,6 = 50 kWh yakıt enerjisidir. Bu değer doğrudan elektrik üretimi veya binaya ulaşan yararlı ısı değildir.
Aynı yakıtı kullanan kazanın alt ısıl değer temelindeki verimi yüzde 80 kabul edilirse yararlı ısı 50 × 0,80 = 40 kWh olur. Bunlar öğretici varsayımlardır; belirli bir yakıtın veya cihazın ölçülmüş performansı değildir.
Yakıt seçimi yalnız enerji içeriğine dayanmaz. Yeşil Haber’in 5 Haziran 2025 tarihli Antep fıstığı ve ceviz kabukları haberi, öğütme davranışı ve yanma performansını birlikte değerlendiren araştırmayı anlatır. Haberdeki sonuçlar buradaki varsayımsal 18 MJ/kg değerinin kaynağı değildir.
Isıl değer neden verim değildir?
Isıl değer yakıtın özelliğidir; verim, yararlı çıktının enerji girdisine oranıdır. Örnekte üst ısıl değer ayrıca 20 MJ/kg kabul edilirse aynı 40 kWh yararlı ısı, üst değer temelinde yüzde 72 verime karşılık gelir. Cihaz değişmemiştir; payda değişmiştir. Bu nedenle farklı temellerde verilen verimler doğrudan karşılaştırılmaz. İlgili kavramlar için enerji verimliliği ve atık ısı geri kazanımı maddeleri okunabilir.
