Kojenerasyon, aynı enerji girdisinden elektrik ve kullanılabilir ısının birlikte üretilmesidir. Türkçede birleşik ısı ve güç üretimi olarak da adlandırılır. İngilizce karşılığı cogeneration veya combined heat and power, kısaltması CHP’dir. Temel fikir, elektrik üretirken ortaya çıkan ısıyı çevreye atmak yerine sıcak su, buhar veya proses ısısı ihtiyacında değerlendirmektir.
Kojenerasyon nasıl çalışır?
Bir motor veya türbin jeneratörü çalıştırarak elektrik üretir. Egzoz gazındaki ve uygun diğer akışlardaki ısı, ısı geri kazanım ekipmanıyla tesise aktarılır. ABD Enerji Bakanlığı, kojenerasyonu elektrik veya mekanik güç ile faydalı ısıl enerjinin tek bir kaynaktan eş zamanlı üretimi olarak tanımlar. Sistem çoğunlukla enerji tüketim noktasında veya yakınında kurulur.
Bir fabrikanın elektrik ihtiyacıyla birlikte düzenli sıcak su ya da buhar ihtiyacının bulunması, bu yaklaşımın değerlendirilmesini anlamlı kılar. Ancak yalnızca ısının oluşması yeterli değildir; üretilen ısının uygun sıcaklıkta ve ihtiyaç duyulan zamanda gerçekten kullanılması gerekir.
100 kWh girdide toplam verim örneği
Varsayımsal bir sistem, aynı hesap döneminde yakıtın enerji içeriği olarak 100 kWh girdi kullansın. Bunun karşılığında 35 kWh elektrik ve tesiste gerçekten kullanılan 45 kWh ısı sağlasın. Toplam faydalı çıktı 80 kWh, toplam verim ise (35 + 45) / 100 × 100 = yüzde 80 olur. Yalnız elektrik üretiminin verimi bu örnekte yüzde 35’tir; iki oran aynı şeyi ölçmez.
Hesap öğreticidir ve gerçek bir tesisin performansını temsil etmez. Yakıt girdisiyle çıktıların aynı sistem sınırında değerlendirilmesi gerekir. ABD Çevre Koruma Ajansı EPA, faydalı ısının geri kazanılmasının toplam verimi yükseltebildiğini, sonucun teknolojiye ve sistem tasarımına bağlı olduğunu açıklar.
Türkiye’deki bir kullanım bağlamı için Esenboğa kojenerasyon tesisinin lisansına ilişkin 6 Ekim 2026 tarihli haberi okuyabilirsiniz. Haberdeki lisans işlemi, tek başına yeni kapasite yatırımı veya ölçülmüş verim artışı anlamına gelmez.
Yenilenebilir enerjiyle aynı şey mi?
Kojenerasyon bir üretim düzenidir; yakıtın yenilenebilir olduğunu kendiliğinden göstermez. Doğal gaz gibi fosil yakıtlarla da çalışabilir. Ekonomik ve çevresel sonuçlar yakıta, ısı kullanımına ve karşılaştırılan elektrik ile ısı tedarikine bağlıdır. Bu nedenle her kurulum otomatik olarak sıfır emisyonlu sayılmaz. Kavramın kaynak kullanımını azaltmayla ilişkisini enerji verimliliği maddesiyle birlikte değerlendirebilirsiniz.
