Bitkisel atık yağ taslağı, marketleri toplama ağına dahil ederken biyodizel ve SAF üretimiyle atığın enerji hammaddesine dönüşeceği yeni bir sistem kurmayı hedefliyor.
Hızlı bakış
- Bitkisel atık yağ yönetmeliği taslağı marketleri toplama sistemine dahil etmeyi hedefliyor.
- Atık yağların biyodizel ve sürdürülebilir havacılık yakıtı üretiminde kullanılması planlanıyor.
- 2023 yılında toplanan 35 bin ton atık yağın 350 bin ton hedefinin oldukça altında kaldığı görülüyor.
- Taslak düzenleme atık yağların yalnızca lisanslı tesislerde işlenmesini zorunlu kılıyor.
- Yeni sistem çevre politikası ile enerji üretimini aynı zincir içinde birleştirmeyi amaçlıyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan taslak yönetmelik, 26 Mart 2026 itibarıyla kurum görüş sürecini tamamlayarak Bakan Murat Kurum’un onayına sunulacak; ResmiGazete’de yayımlanmadan önce henüz yürürlükte değil. Ancak taslak, 2015 tarihli mevcut düzenlemeyi yalnızca güncellemekle kalmıyor, atık yağın toplanması, taşınması ve enerjiye dönüştürülmesini daha geniş bir sistem içinde yeniden tanımlıyor.
Yeni düzenleme neyi kapsıyor ve hangi yapısal değişiklikleri getiriyor
Taslak yönetmelik, bitkisel atık yağların oluşumundan geri kazanımına kadar tüm süreci döngüsel ekonomi ve kaynak verimliliği ilkeleri çerçevesinde yeniden düzenliyor. En dikkat çekici değişiklik, satış noktalarının yani market ve benzeri perakende alanların toplama sistemine dahil edilmesi. Buna göre vatandaş, atık yağlarını yalnızca belediye sistemlerine değil, doğrudan satış noktalarına da teslim edebilecek.
Bu değişiklik, atık yönetimini merkezi yapıdan çıkarıp daha dağıtık bir modele taşıyor. Haneler, restoranlar, kamu kurumları ve işletmelerden çıkan yağlar; lisanslı biyorafinerilere veya transfer noktalarına yönlendirilecek. Sistem, atığın doğrudan bertaraf edilmesinden çok, kontrollü bir hammadde akışına dönüştürülmesini hedefliyor.
Kapsama giren yağ türleri
Düzenleme; zeytin, ayçiçeği, mısır, pamuk, soya, kanola ve aspir gibi bitkisel yağların kullanım sonrası oluşan atıklarını kapsıyor. Ayrıca taslakta, belirli şartlar altında hayvansal atık yağların da biyorafinerilerde işlenebileceği belirtiliyor.
2015 yönetmeliğinden farkı ne
Mevcut düzenlemede bitkisel atık yağların lavaboya dökülmesi ve çevreye bırakılması zaten yasak. Yeni taslak bu yasağı genişletmekten çok, uygulanabilir hale getirmeyi hedefliyor. Atığın kaynağında ayrı toplanması, lisanslı taşıma ve işleme zorunluluğu korunurken, sistem daha güçlü bir lojistik ve denetim yapısına bağlanıyor.
Neden yeni bir düzenleme gerekiyor ve hangi veriler bunu destekliyor
Türkiye’de bitkisel atık yağ toplama oranı hâlâ sınırlı seviyede kalıyor. 2023 yılında yaklaşık 35.000 ton atık yağ toplanırken, Bakanlık hedefi 350.000 ton seviyesinde bulunuyor. Bu fark, sistemin mevcut haliyle yeterli verim sağlayamadığını ortaya koyuyor. Aynı zamanda sektörün ekonomik büyüklüğünün yaklaşık 78 milyon dolar seviyesinde olduğu ifade ediliyor.
Bu tablo, atık yağın yalnızca çevresel bir sorun değil, aynı zamanda ekonomik değeri olan bir kaynak olduğunu gösteriyor. Toplama oranının artırılması, hem çevresel etkilerin azaltılması hem de enerji üretimi için gerekli hammaddenin güvence altına alınması anlamına geliyor.
Atık yağın enerjiye dönüşmesi ve SAF hattı neden kritik
Taslak yönetmelikte bitkisel atık yağların yalnızca biyoyakıt veya yarı mamul üretiminde kullanılabileceği açıkça belirtiliyor. Bu çerçevede atık yağ, doğrudan enerji sistemine entegre edilen bir hammadde haline geliyor. Mevcut uygulamada biyodizel motorine belirli oranlarda harmanlanırken, yeni düzenleme sürdürülebilir havacılık yakıtı üretiminin de önünü açıyor.
Bu değişim, atık yağın değer zincirini genişletiyor. Mutfak atığı olarak başlayan süreç, rafineri seviyesinde işlenerek kara yolu ve havacılık yakıtı üretimine kadar uzanıyor. Bu da Türkiye’nin atık yönetimini enerji politikası ile daha güçlü biçimde entegre ettiğini gösteriyor.
Biyorafineri modeli nasıl çalışacak
Taslakta biyorafineriler, bitkisel atık yağlardan biyoyakıt veya yarı mamul elde eden tesisler olarak tanımlanıyor. Bu tesisler yalnızca çevre lisansı ile faaliyet gösterebilecek ve topladıkları atıkları belirli süreler içinde işlemek zorunda olacak. Atıkların dört ay içinde geri kazanıma tabi tutulması, aksi halde bertaraf edilmesi zorunlu tutuluyor.
EPDK ve enerji piyasası bağlantısı
Biyoyakıt üretimi ve kullanımı, EPDK tarafından belirlenen teknik standartlara bağlı olacak. Bu durum, çevre düzenlemesi ile enerji piyasası regülasyonlarının doğrudan kesiştiğini gösteriyor. Böylece atık yağ yönetimi, yalnızca çevre mevzuatı değil, aynı zamanda enerji piyasası disiplini içinde değerlendirilecek.
Denetim ve kayıt dışı riskler sistemin başarısını belirleyecek
Taslakta bitkisel atık yağların izinsiz ve yetkisiz kişiler tarafından toplanması, taşınması ve işlenmesi açık biçimde yasaklanıyor. Ayrıca bu yağların gıda üretiminde kullanılması veya akaryakıta karıştırılması da yasak kapsamında yer alıyor. Bu hükümler, kayıt dışı piyasanın sınırlandırılmasını hedefliyor.
Ancak sistemin başarısı yalnızca yasaklarla değil, izlenebilirlik ve denetim kapasitesiyle ölçülecek. Atığın kaynağından biyorafineriye kadar olan sürecin izlenmesi, hem çevresel güvenlik hem de piyasa düzeni açısından kritik olacak.
Firecarrier analizi: perakende ağı veri ağına dönüşebilir
Taslak bu ayrıntıyı doğrudan içermiyor; ancak sistem doğru kurulursa marketler yalnızca toplama noktası değil, aynı zamanda veri üretim noktası haline gelebilir. Hangi bölgede ne kadar atık yağ oluştuğu, toplama verimliliği ve tüketim alışkanlıkları daha görünür hale gelebilir. Bu da atık yönetimini veri temelli bir modele taşıyabilir.
Bu gelişme Türkiye için ne anlama geliyor
Yeni düzenleme, atık yağın yalnızca bertaraf edilmesi gereken bir çevre sorunu olmadığını; ekonomik değeri olan bir kaynak olarak ele alındığını gösteriyor. Türkiye, atık yönetimi ile enerji üretimi arasında daha güçlü bir bağ kurmaya çalışıyor.
Bu çerçevede kurulan sistem, vatandaş, perakende, belediye ve enerji altyapısını aynı zincir içinde birleştiriyor. Atığın değer kazanması, hem denetim ihtiyacını hem de sektör içindeki rekabeti artıracak. Bu nedenle düzenleme, yalnızca çevre politikası değil, aynı zamanda enerji ve sanayi stratejisinin bir parçası olarak okunmalı.
Okura soru
Sizce atık yağların marketlerde toplanması Türkiye’de geri dönüşüm ve enerji üretimini gerçekten artırabilir mi?
İlgili haberler
- SOCAR Türkiye sürdürülebilir havacılık yakıtı SAF ticaretine başladı
- Pegasus ve Tüpraş Türkiye’de SAF üretimi için iş birliği yaptı
- Tüpraş SUNFUSION projesiyle biyoyakıt ve SAF geliştirecek
- Küresel havacılık SAF ile net sıfır emisyon hedeflerine ilerliyor
© 2026 Yeşil Haber