Evapotranspirasyon, toprak ve ıslak yüzeylerden buharlaşma ile bitkilerin terlemesi sonucunda suyun atmosfere geçişinin toplamıdır. İngilizce karşılığı evapotranspiration, kısaltması ET olarak kullanılır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, bu iki sürecin birleşik etkisini aynı kavram altında tanımlar.
Buharlaşma ve terleme nasıl birlikte çalışır?
Buharlaşmada yüzeydeki sıvı su, enerji alarak su buharına dönüşür. Terlemede ise köklerin aldığı su, bitki içinden taşınır ve çoğunlukla yapraklardaki küçük gözeneklerden atmosfere verilir. Bu süreçler aynı alanda eş zamanlı gerçekleşebilir; ET yalnızca yapraklardan çıkan suyu anlatmaz.
Güneş ışınımı, sıcaklık, havanın nemi ve rüzgâr suyun atmosfere geçişini etkiler. Bitki örtüsü, gelişme dönemi ve topraktaki kullanılabilir su da önemlidir. Bu nedenle aynı sıcaklıkta iki farklı bahçenin su kaybı eşit olmak zorunda değildir.
5 milimetre su kaybı kaç litre eder?
Yalnızca hesabı göstermek için, 10 metrekarelik bitkili bir alanın bir günde 5 milimetre ET yaptığı varsayılsın. Bir metrekare üzerindeki 1 milimetrelik su, 1 litreye karşılık gelir. Dolayısıyla 5 × 10 = 50 litre su atmosfere geçmiş olur. Bu değer bir ölçüm sonucu veya her bahçe için geçerli günlük tüketim değildir.
Bu örneğin kentlerdeki karşılığı, bitkili yüzeylerin su ve ısı alışverişinde görülebilir. Yeşil Haber’in 12 Mart 2026 tarihli yeşil çatıların kent ısısı ve yağmur yönetimine katkısını ele alan yazısı, evapotranspirasyonu serinlemeye katkı sağlayan mekanizmalardan biri olarak açıklıyor. Etki; su bulunmasına, bitkilere ve tasarıma bağlıdır.
ET ile sulama ihtiyacı aynı şey mi?
Hayır. Örnekteki 50 litre, doğrudan verilecek sulama suyu miktarı değildir. Yağışın bitkinin yararlanabildiği kısmı, toprağın su deposu ve sulama sistemindeki kayıplar ayrıca değerlendirilir. FAO’nun sulama ve drenaj rehberi, referans evapotranspirasyonu ET0 ile belirli bir bitkinin gerçek koşullardaki ET değerini de ayırır. ET0, su kısıtı olmayan standart bir referans bitki yüzeyini esas alır; kuraklık stresi yaşayan gerçek bir alanın kaybıyla doğrudan eşitlenmez.
Evapotranspirasyon suyun yerel çevrimdeki hareketini anlatırken, bir ürünün veya faaliyetin su ayak izi daha geniş bir kullanım ve etki hesabıdır. İki kavram ilişkilidir, ancak birbirinin yerine kullanılamaz.
