Deniz tabanında yerli deniz çayırlarının yanında yayılan üzüm tanesi görünümlü yeşil yosunlar ve gözlem çerçevesi
Yapay zekâ ile oluşturulmuş temsili görsel. İstilacı yabancı türlerin deniz çayırlarıyla ilişkisini kavramsal olarak gösterir; gerçek bir saha ölçümü değildir.
REKLAM

İstilacı yabancı tür, doğal yayılış alanı dışına insan faaliyetleriyle taşınan ve yerleşmesi veya yayılması biyolojik çeşitliliği tehdit eden canlıdır. İngilizcesi invasive alien species, kısaltması IAS olarak kullanılır. Bitkiler, hayvanlar, mantarlar ve mikroorganizmalar bu gruba girebilir. Bir canlının başka bir bölgeden gelmiş olması, tek başına istilacı sayılması için yeterli değildir.

Yabancı bir tür nasıl istilacı olur?

Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Sekretaryası, yabancı türü geçmişteki veya bugünkü doğal dağılımının dışına taşınmış tür olarak tanımlar. Taşınma; süs bitkisi, yetiştiricilik ya da evcil hayvan ticareti gibi amaçlarla bilinçli gerçekleşebilir. Canlılar yüklerin, gemilerin veya başka taşıtların içinde fark edilmeden de taşınabilir.

REKLAM

Yeni bölgeye ulaşan her tür yaşayamaz veya çoğalamaz. Bazıları yerleşse bile yaygınlaşmaz. İstilacı yabancı türlerde ise yayılma, yerli canlılarla rekabet ve ekosistem üzerindeki olumsuz etkiler önem kazanır. IUCN SSC İstilacı Türler Uzman Grubu da insan eliyle taşınmayı, yerleşmeyi, yayılmayı ve etkileri birlikte ele alır.

100 gözlem alanında yüzde 20 örneği

Öğretici bir örnekte, aynı büyüklükte ve aynı yöntemle incelenen 100 kıyı gözlem alanının 20’sinde yabancı bir yosun bulunduğunu düşünelim. Gözlenen bulunma oranı 20 ÷ 100 × 100 = yüzde 20’dir. Bu sonuç, incelenen alanlardaki yaygınlığı anlatır; canlıların yüzde 20’sinin kaybolduğunu veya türün kesinlikle istilacı olduğunu göstermez.

Tehdit değerlendirmesi için türün kökeni, zaman içindeki yayılması ve yerli topluluklar üzerindeki etkileri de araştırılmalıdır. Tek bir sayım, neden sonuç ilişkisini veya bütün kıyının durumunu kanıtlamaz.

Türkiye’den bir koruma örneği

Yeşil Haber’in 2024 tarihli Ayvalık haberi, istilacı deniz üzümü Caulerpa cylindracea ile deniz çayırlarının korunması arasındaki ilişkiyi anlatır. Haberdeki koruma hedefleri, bütün bölgede etkinin ortadan kalktığı biçiminde okunmamalıdır.

Yabancı tür ile yerli zararlı arasındaki fark

Yerli bir türün aşırı çoğalması onu yabancı yapmaz. Yabancı bir türün yerleşmesi de otomatik olarak istilacılık anlamına gelmez. Ayrım; doğal yayılış, insan aracılığıyla taşınma ve biyolojik çeşitliliğe yönelik tehdide dayanır. Korunması gereken çeşitliliğin genetik, tür ve ekosistem düzeylerini anlamak için biyoçeşitlilik nedir? maddesine bakılabilir.

REKLAM

Bir Cevap Bırakın

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz