IUCN, 22 Ekim’de yayımladığı küresel değerlendirmede 127 mercan resifi ekosisteminin 122’sini gelecekteki ısı stresini de dikkate alarak kritik tehlikede sınıflandırdı.
Uluslararası Doğayı Koruma Birliğinin 22 Ekim 2026 tarihli açıklamasına göre, Ekosistemlerin Kırmızı Listesi kapsamında yapılan ilk küresel mercan değerlendirmesi, incelenen ekosistemlerin yüzde 96’sını kritik tehlikede gösteriyor. Çalışma, tropikal ve subtropikal kuşaktaki sıcak ve sığ sularda bulunan 188.362 kilometrekare resifi kapsıyor; geçmiş gözlemleri, mevcut koşulları ve 2075’e uzanan riskleri birlikte değerlendiriyor.
Yüzde 24 ile yüzde 96 arasındaki fark nereden geliyor?
IUCN’nin ayrıntılı sonuçlarında, yalnızca geçmiş 50 yıldaki gözlenen değişimler dikkate alındığında 30 ekosistemin, yani yüzde 24’ün kritik tehlikede olduğu belirtiliyor. Gelecekteki ısı stresi de hesaba katıldığında sayı 122’ye, oran yüzde 96’ya yükseliyor. Bu ekosistemler, değerlendirilen toplam resif alanının yüzde 99,8’ini oluşturuyor.
Gelecek değerlendirmesi IPCC’nin SSP2-4.5 senaryosuna dayanıyor. Deniz sıcak hava dalgalarının sıklaşması, resiflerin olaylar arasında toparlanabileceği süreyi daraltıyor. Batı Galápagos ekosistemi çökmüş olarak sınıflandırılırken dört ekosistem için yeterli veri bulunmuyor.
Bu sonuç neyi göstermez?
Yüzde 96, mercanların yüzde 96’sının öldüğü veya türlerin bu oranda yok olacağı anlamına gelmiyor. Ekosistemin kritik tehlikede olması, çökmüş olmasıyla aynı değil. Ayrıca bu tropikal ve subtropikal değerlendirmedeki oran Türkiye kıyılarına doğrudan uygulanamaz.
Resiflerin çökmesi kıyı yaşamını neden etkiliyor?
IUCN, ekosistem çöküşünü resifin ayırt edici özelliklerini kaybetmesiyle açıklıyor: Resifi oluşturan sert mercanların büyük ölçüde ortadan kalkması, yerlerini alglerin, molozların ve süngerlerin alması besin ağını değiştiriyor. Bu kayıp balıkçılığı, kıyı turizmini ve kıyı topluluklarının geçimini de etkiliyor.
Yeşil Haber’in Global Tipping Points 2025’i ele alan mercan dosyası iklim eşiklerine odaklanıyordu. Yeni çalışma ise ekosistemleri ortak bir risk sınıflamasıyla değerlendiriyor; önceki araştırmanın tekrarı değil.
Emisyon azaltımı ve yerel koruma birlikte gerekiyor
IUCN, sera gazı emisyonlarının hızla azaltılmasının yanında kıyı kirliliğinin sınırlandırılmasını ve sürdürülebilir balıkçılığı öneriyor. Yerel önlemler deniz sıcak hava dalgalarını durduramasa da resiflerin diğer baskılarla baş etmesine ve toparlanmasına yardımcı olabilir.
Yeşil Haber’in aktardığı ağarmış mercanların temasla toparlanmasına ilişkin Stanford deneyi de farklı bir ölçekteki araştırmaydı. Laboratuvar bulgusu bütün resifleri kurtaran bir yöntem olarak sunulmadığı gibi, yeni IUCN sınıflaması da bütün resiflerin şimdiden kaybedildiğini söylemiyor.
Mercan resifleri neden önemli?
Mercan resifleri, deniz balığı türlerinin yaklaşık dörtte birine yaşam alanı sağlıyor. Balıkçılık ve turizm yoluyla kıyı topluluklarının geçimini desteklerken dalgaların etkisini azaltarak kıyıları erozyon ve taşkınlara karşı koruyor.
Resif oluşturan mercanların dokularında yaşayan mikroskobik algler de fotosentez yoluyla oksijen ve besin üreterek mercanların yaşamını destekliyor.
Siz ne düşünüyorsunuz?
Mercan resiflerini korumak için emisyon azaltımı ile yerel balıkçılık ve kirlilik önlemleri nasıl birlikte uygulanmalı?
Kaynaklar
IUCN, Virtually all coral reef ecosystems face high risk of collapse in 50 years, 22 Ekim 2026.
IUCN, Red List of Coral Reef Ecosystems, 22 Ekim 2026.
İlgili haberler
- Küresel ısınma eşiği aşıldı: Mercan resifleri çöküyor
- Temas, ağarmış mercanların laboratuvarda toparlanmasını sağladı
- BM raporu okyanusları kritik eşikte uyardı: İklim, kirlilik ve aşırı avcılık deniz ekosistemlerini zorluyor
