Agrivoltaik, aynı arazide tarımsal faaliyet ile fotovoltaik güneş elektriği üretiminin birlikte yürütülmesidir. İngilizce karşılığı agrivoltaics olan yaklaşım, agrovoltaik, AgriPV ve TarımGES adlarıyla da anılır. Amaç, toprağın tarımsal kullanımını sürdürürken güneş enerjisinden yararlanmaktır; yalnızca tarlanın yanına bir santral kurmak bu ortak kullanımı oluşturmaz.
Agrivoltaik tarım sistemi nasıl çalışır?
Paneller, bitkilerin üzerinde yükseltilmiş taşıyıcılara veya tarım yapılabilen sıra aralıklarına yerleştirilebilir. Panel yüksekliği, aralıkları ve gölgeleme düzeni; ürünün ışık ihtiyacı, yerel iklim ve tarım makinelerinin geçişiyle birlikte tasarlanır. ABD Enerji Bakanlığının çiftçiler için rehberi, daha geniş panel aralıklarının bitkilere ışık ve ekipmana erişim sağlayabildiğini, ancak aynı alandaki elektrik üretimiyle bir denge kurulması gerektiğini açıklar.
Gölge bazı koşullarda bitkilerin sıcaklık ve su stresini azaltabilir. Buna karşılık fazla gölge, ışık isteyen ürünlerin gelişimini sınırlayabilir. Fraunhofer ISE’nin Şubat 2024 tarihli rehberi, çift kullanımlı arazinin olanaklarını ve uygulama zorluklarını birlikte ele alır. Her ürün için aynı verim artışı veya su tasarrufu oranı beklenmez.
Aynı tarlada iki üretim örneği
Tamamen varsayımsal bir örnekte, bir hektarlık sebze tarlasının üzerinde aralıklı ve yükseltilmiş paneller bulunduğunu düşünelim. Çiftçi panel altındaki ve aralarındaki yataklarda üretimi sürdürür; elektrik ise işletmenin sulama pompası gibi ihtiyaçlarına katkı sağlayabilir. Uygunluk, elektrik tüketiminin zamanı ve sistemin bağlantı düzenine göre ayrıca değerlendirilir.
Bu yerleşimde hasat miktarı kilogramla, elektrik üretimi kilovatsaatle, sulama suyu ise metreküple ayrı ayrı izlenir. Bir hektar, iki hektara dönüşmez; aynı alan iki işlev üstlenir. Örnek gerçek bir projenin ölçümü değildir. Başarı değerlendirmesinde ürünün kalitesi, hasat miktarı, elektrik üretimi ve işletme maliyetleri birlikte incelenir.
Türkiye’deki yaklaşımı, Yeşil Haber’in Haziran 2025 tarihli TarımGES ve iklim etkileri haberinde okuyabilirsiniz. Haberdeki yaygınlaştırma önerileri ve potansiyel değerlendirmeleri, bütün tarlalarda gerçekleşmiş sonuçlar olarak yorumlanmamalıdır.
Hangi kavramlarla karıştırılır?
Tarımda güneş enerjisi kullanımı daha geniş bir kavramdır. Ahır çatısındaki paneller veya güneşle çalışan bir pompa, tek başına agrivoltaik arazi düzeni anlamına gelmez. Geleneksel arazi tipi güneş santralinde tarımsal üretim devam etmiyorsa aynı çift kullanım oluşmaz. Agrivoltaik sistemler, yenilenebilir enerji üretimini tarımla aynı mekânda birleştirir; panelin elektrik dönüşüm verimi ile tarımsal verim birbirinden ayrı göstergelerdir.
