Bulaşık makinesinde eko program uzun sürse de daha az enerji tüketebilir; tasarrufu anlamak için program süresiyle birlikte kWh ve litreye bakmak gerekir.
Akşam yemeğinden sonra makineyi dolduruyorsunuz. Kısa program bir saat civarında bitiyor, eko programın ekranında ise yaklaşık dört saat yazıyor. İlk düşünce anlaşılır: Bu kadar uzun çalışan bir cihaz nasıl daha az elektrik harcar?
Hızlı bakış
- Makinenizin eko ve kısa program değerlerini bir kez not edin, programı yüke göre seçin.
- Eko program, daha düşük sıcaklığı daha uzun yıkama süresiyle dengeleyebilir.
- Etiketteki değerler yalnızca eko programa ait; diğer programlar için kılavuza bakın.
- Makineye koymadan önce musluk altında durulamak toplam tüketimi artırır.
- Koku varsa filtre ve bakım ihtiyacını da kontrol edin.
Sorunun cevabı, çalışma süresiyle tüketilen enerjinin aynı şey olmamasında. Bir programı değerlendirirken yalnızca ne zaman biteceğine bakmak, faturadaki karşılığını görmeye yetmiyor. Üstelik evdeki toplam tüketim, makinenin kapağını kapatmadan önce yaptıklarımızdan da etkileniyor. Önce bu akşam neler yapılabileceğine, ardından bunun nedenlerine bakalım.
Bu akşam makineyi çalıştırırken ne yapmalı?
Önce makinenizi tanıyın. Kullanım kılavuzundaki program tablosunu bulun. Kılavuz elinizde değilse, model numarasıyla üreticinin internet sitesinden indirilebilir. Eko programla en sık kullandığınız kısa programın değerlerini bir kez not etmeniz yeterli; bu bilgi her yıkamada yeniden aranmak zorunda kalmaz.
Makinenizin karşılaştırma tablosu
| Program | Uygun yük ve kirlilik | Süre | kWh/çevrim | Litre/çevrim |
|---|---|---|---|---|
| Eko | … | … | … | … |
| Kullandığınız kısa program | … | … | … | … |
| Yoğun program (varsa) | … | … | … | … |
Bu tablo bir şablondur. Değerleri kendi makinenizin kılavuzundan doldurun; her model farklıdır.
Yüke göre seçin. Üç gündelik örnek:
Akşam yemeğinden sonra dolu, normal kirli bir makine ve sabaha kadar acele yok: Eko program için en uygun durum. Bulaşıklar sabah kahvaltısına hazır olur.
Misafirden sonra yalnızca birkaç bardak ve hemen lazım: Kılavuz bu yük için uygun görüyorsa kısa program kullanılabilir. Ancak yarım yük için her gün kısa programa başvurmak yerine makinenin dolmasını beklemek daha verimli bir alışkanlık.
Yanmış fırın tepsisi ya da yapışmış tencere: Çözüm musluk altında ön yıkama değil; kılavuzun bu tür kir için önerdiği yoğun program ya da ön ıslatma adımı.
Makineye koymadan önce artıkları sıyırın ve musluğu açmayın. Sepetleri kılavuzdaki yerleşime göre doldurun; büyük tabak ve tencerelerin püskürtme kollarının dönüşünü engellemediğinden emin olun. Yıkamadan sonra koku ya da kötü yıkama sonucu fark ederseniz önce filtreye bakın.
Hangi saatte çalıştırmalı?
Bu, elektrik tarifenize bağlı. Tek zamanlı tarifede birim fiyat günün her saatinde aynı olduğundan, makineyi ne zaman çalıştırdığınız faturayı değiştirmez. Üç zamanlı tarifede ise gün; gündüz (06.00–17.00), puant (17.00–22.00) ve gece (22.00–06.00) dilimlerine ayrılıyor ve puant en pahalı dilim. Akşam yemeğinin hemen ardından başlatılan bir program da çoğunlukla bu dilime denk geliyor. Üç zamanlı tarifedeyseniz makinenin gecikmeli başlatma özelliğiyle programı 22.00 sonrasına kaydırmayı düşünebilirsiniz. Ne kadar fark yaratacağını görmek için faturanızdaki güncel birim fiyatlara bakın. Gecikmeli başlatmayı kullanırken cihazın güvenlik talimatlarına uyun.
Uzun program neden daha az enerji kullanabilir?
Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezinin (JRC) bulaşık makineleri hazırlık çalışması, daha düşük yıkama sıcaklığının suyu ısıtmak için gereken enerjiyi azalttığını açıklıyor. Temizlik performansını korumak için bu değişim daha uzun süreyle dengelenebiliyor. Kirin yumuşaması, deterjanın ve su püskürtmesinin etkili olması için daha fazla zaman tanınıyor.
Bu nedenle ekrandaki dört saati, cihazın dört saat boyunca aynı yüksek güçte çalıştığı biçiminde yorumlamamak gerekiyor. Programın süresi, bir yıkamada tükettiği toplam elektrik miktarını tek başına vermiyor. Her modelin eko programı da tam dört saat sürmüyor.
Buradaki pratik sonuç, bütün kısa programların mutlaka daha çok tükettiği değil. Kendi makinenizin program tablosunda aynı yük ve uygun kirlilik koşulları için verilen değerleri karşılaştırmak gerekiyor. Farklı makinelerin yalnızca program sürelerini yan yana koymak sağlıklı bir tasarruf hesabı oluşturmuyor.
Enerji etiketindeki sayılar nasıl okunur?
Avrupa Komisyonunun enerji etiketi rehberinde elektrik tüketimi 100 eko çevrim için kWh, su tüketimi ise bir çevrim için litre olarak gösteriliyor. Etiketteki tüketim, süre ve kapasite bilgileri eko programa aittir. Diğer programların tüketimini karşılaştırmak için kullanım kılavuzundaki program tablosuna bakılmalı.
Türkiye’de ev tipi bulaşık makinelerinin enerji etiketlemesini, Ticaret Bakanlığının mevzuat listesinde de yer alan 25 Mart 2021 tarihli SGM:2021/2 sayılı Tebliğ düzenliyor. Dolayısıyla etiket okuryazarlığı, Türkiye’de mağazada veya çevrim içi ürün sayfasında yapılan karşılaştırmanın da parçası.
Örneğin bir etikette 80 kWh/100 çevrim yazdığını varsayalım. Bu değer, belirtilen test koşullarında çevrim başına 0,80 kWh eder. Ayda 20 kez aynı çevrimin kullanılması, bu değer üzerinden 16 kWh hesabı verir. Bu bir ürün ölçümü veya eviniz için tüketim garantisi değil; etiketteki birimleri okumaya yönelik aritmetik örnek.
Saat ve dakika, bulaşığın ne zaman hazır olacağını gösterir. kWh, çevrimde kullanılan elektrik enerjisini; litre ise tüketilen suyu anlatır. Bunlar farklı bilgiler olduğundan birinin az olması, diğerinin de az olacağını tek başına kanıtlamaz.
Elektriğin parasal karşılığı, tüketim ile geçerli birim bedel birlikte ele alınarak hesaplanır. Su gideri ayrı kalemdir. Böylece “daha uzun sürüyor” gözlemi yerine, ölçülebilir iki kaynak üzerinden düşünmek mümkün olur.
Önce elde durulayıp sonra makineye koymak gerekiyor mu?
Avrupa Komisyonunun tüketici önerileri arasında, makineye koymadan önce bulaşıkları durulamamak da bulunuyor. ENERGY STAR da yemek artıklarını sıyırmayı öneriyor; ön durulamanın toplam su ve enerji kullanımını artırdığına dikkat çekiyor. Sıcak su kullanıldığında onu ısıtmak için harcanan enerji de hesaba giriyor.
Dolayısıyla yalnızca makinenin litre değerine bakmak eksik kalabilir. Önce lavaboda, ardından makinede aynı bulaşığa su harcandığında gerçek toplam, etikette yazan tüketimin üzerine çıkıyor.
Tabakta büyük yemek parçaları bırakmamakla her tabağı elde yıkayacak kadar temizlemek farklı işlemler. Yapışmış veya yanmış kalıntılar için makinenin ve yıkanacak eşyanın kullanım talimatını izleyin; bütün yükü alışkanlıkla musluk altında yıkamayın.
Elde yıkama ile makine arasındaki su farkı
Komisyon, elde yıkamada yaklaşık 20 litre su kullanıldığını, verimli bir makinenin ise 15 kişilik takıma kadar bir yükü 9 litreyle yıkayabildiğini belirtiyor. Kaynak, iki rakamın aynı yük ve koşullarda ölçüldüğünü söylemiyor; bu nedenle bunlar kesin bir oran değil, büyüklük fikri veren örnekler. Komisyonun genel değerlendirmesi, makinenin aynı miktarda bulaşık için elde yıkamanın yaklaşık yarısı kadar su kullandığı yönünde. Kendi evinizdeki fark ise elde yıkama alışkanlığınıza, yüke ve seçtiğiniz programa göre değişir.
Makineyi doldurmak ve doğru programı seçmek birlikte düşünülmeli
Komisyonun aynı rehberi, makineyi dolu çalıştırmayı ama aşırı doldurmamayı öneriyor. Daha az eşya yerleştirmek, bir çevrimin tüketiminin aynı oranda azalacağı anlamına gelmiyor.
Bu öneriyi, sepetleri kullanım kılavuzundaki yerleşime göre doldurmak biçiminde uygulamak gerekiyor. Günlük karar için üç bilgiyi birlikte okuyun: programın hangi bulaşıklar için önerildiği, izin verilen yük ve tüketim değerleri. Kısa programı yalnızca süresi nedeniyle her yükte kullanmak yerine, o programın kullanım koşullarını kontrol edin.
Koku varsa yalnızca programı değiştirmek yeterli olmayabilir
Kötü koku, filtrenin ve bakım ihtiyacının da kontrol edilmesini gerektiriyor. Bosch’un koku giderme açıklaması tıkanmış filtreyi olası nedenlerden biri olarak gösteriyor; Arçelik’in filtre temizliği rehberi de filtrenin çıkarılması, temizlenmesi ve yeniden yerleştirilmesini anlatıyor. Bunlar marka tercihi değil, üreticilerin kendi cihazları için verdiği bakım örnekleri.
Koku ortaya çıktığında filtreyi, biriken kalıntıları ve kullanım kılavuzundaki bakım adımlarını kontrol edin. Filtrenin çıkarılması ve yeniden yerine oturtulması modele göre yapılmalı. Bakım programı veya daha yüksek sıcaklık gerektiren temizlik işlemi için de kendi cihazınızın talimatı esas alınmalı.
Her model için geçerli tek bir bakım sıklığı vermek doğru olmaz. Sorun bakım sonrasında sürüyorsa servis değerlendirmesi gerekebilir. Koku gözleminden hareketle eko programı bütünüyle verimsiz saymak, sorunun kaynağını belirlemeye yardımcı olmuyor.
Süre değil, tüketim
Yeşil Haber’in değerlendirmesi: Evde tasarrufu anlamanın yolu, ekrandaki süreyi tek ölçüt yapmaktan vazgeçmekten geçiyor. Su ve elektriği, ön hazırlıktan yıkama sonucuna kadar birlikte değerlendirdiğimizde hangi alışkanlığın işe yaradığını daha açık görebiliyoruz. Başlamak için yeni bir cihaz gerekmiyor; kılavuzdaki tabloyu bir kez okumak yetiyor.
Siz makinenizde hangi programı kullanıyorsunuz? Seçiminizde süre mi, tüketim mi, temizlik sonucu mu belirleyici?
Kaynaklar ve kapsam
Eko programın çalışma prensibi ve enerji etiketi bilgileri Avrupa Komisyonu ve Ortak Araştırma Merkezi (JRC) kaynaklarından, Türkiye’deki etiket düzenlemesi Ticaret Bakanlığının mevzuat listesinden alındı. Ön durulama ve yükleme önerileri Avrupa Komisyonu ve ENERGY STAR’a dayanıyor. Bakım örnekleri üreticilerin kendi cihazları için yayımladığı rehberlerden alındı; bir marka tercihi içermiyor. Üç zamanlı tarifenin zaman dilimleri EPDK uygulamasına göre verildi; birim fiyatlar değiştiği için yazıda yer almıyor. 80 kWh hesabı temsili bir örnektir, ürün ölçümü değildir.
İlgili haberler
- Her fincanda bir kapsül: Kahvenin ambalaj atığı azaltılabilir mi?
- Evi kışa hazırlamak: Daha iyi ısınmanın ve temiz hava almanın yolları
- Evler artık enerji ekosisteminin parçası: Elektrik kalitesi yeşil ekonomiyi nasıl etkiliyor?
- EPDK kararıyla 4.000 kWh sınırı geldi: Ne anlama geliyor, nasıl tasarruf edilir
- Şubat faturalarında “soğuk duş”: Tüketiminiz aynı ama tutar neden %50 arttı?
