Biyoçeşitlilik, canlıların genetik özellikleri, türleri ve oluşturdukları ekosistemler bakımından gösterdiği çeşitliliktir. “Biyolojik çeşitlilik” aynı kavramın diğer adıdır; İngilizcede biodiversity veya biological diversity kullanılır. Bir yerde çok sayıda canlı bulunması, tek başına biyoçeşitliliğin yüksek olduğunu göstermez.
Biyoçeşitliliğin üç düzeyi nelerdir?
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi’nin 2. maddesi, kavramı tür içindeki, türler arasındaki ve ekosistemler arasındaki çeşitlilik olarak tanımlar. Genetik çeşitlilik, aynı türün bireyleri arasındaki kalıtsal farklılıklardır. Tür çeşitliliği, farklı canlı türlerinin oluşturduğu çeşitliliği anlatır. Ekosistem çeşitliliği ise orman, sulak alan ve çayır gibi sistemlerin farklılığını kapsar.
Bu düzeyler birbirinin yerine kullanılamaz. Aynı türden çok sayıda ağaç dikmek, farklı türlerden oluşan bir ormanın bütün özelliklerini yeniden oluşturmak anlamına gelmez. Bir alanın değerlendirilmesinde yalnızca ağaçlar değil, diğer bitkiler, hayvanlar, mantarlar ve mikroorganizmalar da dikkate alınır.
Tür zenginliği nasıl anlaşılır?
Öğretici bir örnek: Aynı büyüklükteki iki çayırda, aynı mevsimde ve aynı gözlem yöntemiyle bitki sayımı yapıldığını düşünelim. Birinci alanda 100 birey tek bir türe, ikinci alanda 100 birey beş farklı türe ait olsun. Birey sayıları eşittir; gözlenen tür zenginliği ise birinci alanda 1, ikinci alanda 5’tir.
Bu kurmaca örnek, canlı sayısı ile tür sayısının farklı olduğunu gösterir. Ancak beş türün her birinin kaç bireyle temsil edildiği de önemlidir. Türlerin dağılımı, genetik farklılıklar ve habitatların durumu değerlendirilmeden, yalnızca bu sayıdan toplam biyoçeşitlilik hakkında kesin sonuç çıkarılamaz. Karşılaştırmalarda alan büyüklüğü, mevsim, örnekleme süresi ve yöntem açıkça belirtilmelidir.
Biyoçeşitlilik neden önemlidir?
İnsanların gıda, su ve sağlık gibi ihtiyaçları sağlıklı ekosistemlere bağlıdır. Sözleşme Sekretaryasının 2020 tarihli açıklaması bu bağımlılığı vurgular. Biyoçeşitliliği korumak, canlıların ve yaşam alanlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Ekosistem ve karbon yutağıyla farkı nedir?
Ekosistem, canlı toplulukları ile cansız çevrelerinin etkileşen bütünüdür; biyoçeşitlilik bu bütündeki çeşitliliği anlatır. Ekosistem hizmetleri ise insanların doğadan sağladığı faydalardır. Bir alanın karbon tutması da tek başına biyoçeşitlilik ölçüsü değildir. İklimle bağlantılı işlevi ayrıca anlamak için karbon yutağı nedir? maddesine bakılabilir.
